علامه طباطبایی؛ مظهر پیوند عقلانیت و معنویت
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، حجتالاسلام رحیم شاهدی، مدیر مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه آذربایجان شرقی، در دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه سیدمحمدحسین طباطبایی(ره)، نماد عقلانیت و معنویت، با عنوان «شبی با المیزان» در مسجد کرامت مهدیه تبریز، با اشاره به اینکه خداوند متعال هفت مرتبه در قرآن جریان خلقت حضرت آدم(ع) را یادآوری میکند، اظهار داشت: این پرسش مطرح است که چرا قرآن که جامع تمام علوم است، یک مطلب را باید هفت مرتبه تکرار کند؟ در پاسخ، دو نکته شایسته توجه است.
وی با اشاره به ماجرای پرسش فرشتگان از حکمت خلقت انسان و پاسخ پروردگار مبنی بر آگاهی از حقایق پنهان، افزود: سپس خداوند به حضرت آدم(ع) فرمود علم خود را به فرشتگان بیاموز؛ آنان دیدند که آدم چیزی میداند که دیگران نمیدانند. خداوند هفت مرتبه این ماجرا را به یاد ما انداخته است و اینجا علم، قدرت و اثر خود را نشان میدهد؛ چراکه علم به انسان و نه به فرشتگان آموخته شده است.
حجتالاسلام شاهدی با استناد به دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و رساله ولایت، گفت: مقام خلافت الهی به تمام انسانها تعلق بالقوه دارد، اما این پرسش مطرح است که چه کسی این استعداد را شکوفا میکند و به این مقام میرسد؛ مانند کلاسی که همه شاگرد اول نمیشوند. اصل وجود انسانیت در همه به ودیعه گذاشته شده است، اما در مقام خلیفهاللهی، علم و مجاهدت نقش تعیینکننده دارد و اینجاست که خیلیها موفق میشوند و خیلیها در این مسیر متوقف میگردند.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: آنهایی که نفس خود را مراقبت میکنند، خلیفه تهذیب میشوند؛ گروهی بالاتر میروند و علاوه بر خود، دیگران را نیز هدایت میکنند؛ اما گروه سوم، «خلیفهپرور» میشوند، مانند پیامبر گرامی اسلام(ص) که این عالیترین درجه است و هر کس میخواهد درجه خلافتش بالا رود، باید در این مسیر گام بردارد.
وی در ادامه با اشاره به دغدغه دوم و ماجرای بهشت و نهی الهی از نزدیکشدن به درخت ممنوعه، بیان داشت: خداوند به آدم فرمود در این بهشت بگرد و بهرهمند شو، اما به آن درخت نزدیک نشو؛ اما آدم و حوا از آن خوردند. قرآن میخواهد با این بیان تلنگر بزند و اکنون این پرسش مطرح است که چه ارتباطی میان خوردن و بیرونرفتن از بهشت وجود دارد.
حجتالاسلام شاهدی با اشاره به سوره مبارکه «اعراف» و تعبیر لباس تقوا، افزود: مرحوم علامه طباطبایی میگوید این ماجرا تمثیل است؛ بهشت، بهشت سعادت است و خداوند به انسان عقل داد که نور است و روح داد که میتواند به ملکوت سیر کند. اگر این ماجرا تمثیل است، حکمت آن چیست؟ اگر مراقبت از خوردن و آشامیدن و دوری از محرمات صورت نگیرد، عقل محجوب و تعطیل میشود و در خدمت قوای شهوانی قرار میگیرد. ارتباطی عمیق میان تغذیه و معرفت وجود دارد؛ یعنی باید از حلال و حرام خوراک مراقبت کرد.
مدیر مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه آذربایجان شرقی با تأکید بر اینکه این مسئله، دغدغهای برای جامعه امروز ما نیز محسوب میشود، گفت: غذا در دستهبندیها به انواعی چون غذای طبیعی، غذای پخته و فستفودها تقسیم میشود که مصرف بیرویه برخی از آنها ذهن را از تمرکز بازمیدارد و دانشمندان خارجی نیز درباره آن تحقیق کردهاند؛ نتیجه این غفلت، جدایی از معنویت است. روح انسان قرار است از جسم عروج کند و اگر از جسم مراقبت نکنیم، تعالی روح آسیب میبیند. دشمن نیز درصدد است با ترویج سبکهای نادرست در خوراک و تغذیه، جامعه را از مسیر معنویت دور کند.
نقشآفرینی مساجد در ترویج اندیشههای علامه طباطبایی
در ادامه این نشست، میکائیل جمالپور، دبیر علمی برنامه، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدا و سالگرد ارتحال علامه طباطبایی اظهار داشت: در استان آذربایجانشرقی که موطن اصلی علامه است، نزدیک به ۴۰ برنامه مختلف به همین مناسبت در حال برگزاری است.
وی با بیان اینکه انتخاب مسجد مهدیه برای برگزاری این نشست با توجه به جایگاه مساجد به عنوان پایگاههای اصیل دینی صورت گرفته است، افزود: علامه طباطبایی هم در امر تربیت شاگردان برجسته ممتاز است و هم در تحلیل عمیق معارف اسلامی؛ امروز موضوع «شبی با المیزان» انتخاب شده تا درباره معنویت براساس آموزههای این تفسیر گرانقدر و خلقت حضرت آدم(ع) بحث و تبادل نظر شود.
دبیر علمی نشست با اشاره به ابعاد جهانی اندیشههای علامه طباطبایی، خاطرنشان کرد: بخش فرهنگی سازمان ملل در جستوجوی گمشده معنوی بشر، در حوزه علمیه قم به آثار علامه طباطبایی رسید و این پیام در سطح دنیا منتشر شد که ای مشتاقان معنویت، آثار این فیلسوف بزرگ در دسترس شماست.
همچنین حجتالاسلام یونس حقی تبریزی، استاد حوزه و دانشگاه، در این برنامه با بیان اینکه مسجد پایگاه اصیل علم و معرفت است، گفت: برگزاری آیین بزرگداشت مفسر بزرگی چون علامه طباطبایی در فضای معنوی مسجد، سنتی حسنه و شایسته است و موضوع «شبی با المیزان»، تجلیبخش عقلانیت دینی در جامعه خواهد بود.
وی در پایان، میزبانی تبریز از این رویداد وزین علمی را توفیقی بزرگ برای علاقهمندان به اندیشههای این مفسر و فیلسوف برجسته دانست.