مغالطات عقل محض در فلسفه کانت

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، کتاب مغالطات عقل محض در فلسفه کانت، پس از شرح مباحث عمومی فلسفه کانت در مورد ما بعد الطبیعه و امور دیگر، سه مغالطه از مغالطه های مورد نظر او ابتدا تقریر و تحلیل و سپس، نقد و بررسی شده است.

ایمانوئل کانت، فیلسوف مشهور آلمانی، ما بعد الطبیعه، به معنای شناخت امور فوق حس و فراتر از تجربه را رد کرده و ناممکن شمرده است. وی مباحث فلسفی مربوط به نفس (علم النفس عقلی) را ـ که بخشی از ما بعد الطبیعه به همین معنا می داند ـ با عنوان (مغالطات عقل محض) در کتاب خود، نقد عقل محض، مطرح ساخته است. به اعتقاد او، از طریق عقل و استدلال عقلی هیچ گونه شناختی درباره نفس آدمی به دست نمی آید. کانت به شهود عقلی قائل نیست. از سوی دیگر، معتقد است که چون موضوعات ما بعد الطبیعه، از جمله نفس، به شهود حسی و تجربه آدمی در نمی آید، (معقولات فاهمه) ـ از قبیل جوهر و وحدت و مانند آن ـ را نمی توان بر آن ها اطلاق کرد. نتیجه این دو رأی آن است که نفس و دیگر موضوعات ما بعد الطبیعی قابل شناسایی نیستند.

وی استدلالات چهارگانه ای را که با عقل برای اثبات جوهریت، بساطت، وحدت نفس و نیز ارتباط نفس با عالم خارج اقامه شده است، استدلالاتی سفسطه آمیز می داند و آن ها را مغالطه (پارالوژیسم) می خواند؛ آن گاه به بررسی و رد تک تک پارالوژیسم های اول تا چهارم می پردازد. در این رساله، پس از شرح مباحث عمومی فلسفه کانت در مورد ما بعد الطبیعه و امور دیگر، سه پارالوژیسم نخست از پارالوژیسم های مورد نظر او، ابتدا، تقریر و تحلیل و سپس، نقد و بررسی شده است: به لغزش های احتمالی وی اشاره و راه هایی برای رهایی از مشکلاتی که وی با آنها رو به رو بوده خاطر نشان شده است. (پارالوژیسم چهارم چون مستقیما با مباحث مربوط به نفس ارتباط ندارد، در این رساله طرح نشده است.)

مؤلف در بخشی از مقدمه این کتاب می نویسد:«به عقیده کانت، استدلال هایی که باعث می شود آدمی بپندارد که بر تصورات سه گانه نفس، جهان و خدا هم می توان (معقولات فاهمه) ـ از قبیل جوهر، علت، وجود و مانند آن ـ را اطلاق کرده و لذا گمان کند که این تصورات (ایده ها) ما به ازای عینی دارند، استدلال هایی سفسطه آمیز است. از این میان، وی استدلال هایی را که در مورد نفس (برای اثبات جوهریت و وحدت و بساطت نفس و نیز ارتباط آن با عالم خارج) اقامه شده، مغالطه (پارالوژیسم) می نامد و در کتاب مشهور خود، نقد عقل محض، در بخشی با عنوان (مغالطات عقل محض) به مغالطاتی چهارگانه می پردازد که آن ها را مغالطات علم النفس یا روان شناسی عقلی (استدلالی) می داند. هم اصلی او نشان دادن این مطلب است که هیچ گونه شناخت غیر تجربی و عقلی (استدلالی) در مورد نفس نمی توان به دست آورد؛ یعنی علم النفس عقلی، که علمی است که از توانهای عقل بشری فراتر می رود، علمی عقیم است و برای ما راهی باقی نمی ماند مگر آن که نفس خویش را با راهنمایی تجربه مطالعه و بررسی کنیم و خود را به مسائلی محدود سازیم که بتوان آن ها را با تجربه درونی حل و فصل کرد.»
کتاب مغالطات عقل محض در فلسفه کانت به قلم دکتر حسین معصوم در سال 1390 با شمارگان 1000 نسخه در 292 صفحه به قیمت 4800 تومان به همت مؤسسه بوستان کتاب منتشر شده است./913/ن601/ع