ضرورت مدیریت پژوهشهای قرآنی در راستای علمیتر شدن، کارایی و هدفمندی
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، رییس گروه دائرةالمعارفهای مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم گفت: باید با بررسی و آسیبشناسی پژوهشهای قرآنی، از حیث ساختار و اتقان و توجه به نیاز مخاطب و توسعه و گسترش معارف قرآنی و آوردن قرآن به عرصه زندگی، آنها را در راستای علمیتر شدن، کارایی و هدفمندی مدیریت کرد.
حجتالاسلام علی خراسانی، در زمینه وضعیت پژوهشهای قرآنی و مباحث پیرامون آن، گفت: تردیدی نیست که پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی نهضتی در عرصه پژوهشهای قرآنی شکل گرفته و خیزشی در این بخش واقع شده است که دلیل آن نیز چیزی جز این نیست که قرآن در حرکت انقلاب و پیروزی مردم ایران نقشی اساسی داشت.
وی اظهار داشت: طبعاً اقتضای انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی، که به دنبال بازگشت به قرآن و منابع اسلامی و وارد کردن قرآن به عرصه زندگی مردم بوده است، انجام کارهای جدیتر در این عرصه بوده تا به واسطه این فعالیتها معیار سنجشی قرآنی و اسلامی برای رفتار و اعمال مردم و جامعه و حاکمان ارائه دهد و از این جهت توجه به قرآن و از جمله پژوهشهای قرآنی امری طبیعی بوده و بحمدالله در این عرصه کارهای گسترده و فراوانی در زمینههای مختلف آموزشی و پژوهشی انجام شده است، به شکلی که وضعیت کنونی قابل مقایسه با گذشته نیست.
وی با اشاره به بروزها و ظهورات این اهتمام و توجه خاص، گفت: ایجاد رشتههای علوم قرآنی در دانشگاههای مختلف و حتی تأسیس دانشکدههای خاص علوم قرآنی در سطح کشور که طبعاً بر اقدامات پژوهشی تأثیرگذار است، یکی از جلوههای این اهتمام است. یکی از آثار مستقیم راهاندازی این رشتهها و دانشکدهها در نگاشته شدن پایاننامهها و رسالههای علمی است و ما امروز شاهد هزاران رسالهای هستیم که در زمینههای مختلف علوم و معارف قرآنی نوشته شده است.
حجتالاسلام خراسانی با اشاره به مشکلات این پژوهشها خاطرنشان کرد: البته نگرانیهایی از جهت سطح علمی این پژوهشها وجود دارد، اما باید توجه داشت که این فرایندی است که از حوزه آموزش شروع شده و چنین خروجی و نتیجهای را داشته است. باید با بررسی و آسیبشناسی این پایاننامهها و رسالهها و اساساً پژوهشهای قرآنی، چه از حیث ساختار و اتقان و چه از جهت توجه به نیاز مخاطب و توجهی که در عرصه توسعه و گسترش آموزهها و معارف قرآنی و آوردن قرآن در عرصه زندگی مردم در این پژوهشها مبذول شده است، این پژوهشها را در راستای علمیتر شدن، کارایی و هدفمندی مدیریت کرد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: به نظر میرسد که جایگاه بسیاری از موضوعات مورد پژوهش، گر چه موضوعاتی قرآنی و در جای خودش ارزشمند است، باید با نگاهی دوباره مورد ارزیابی قرار گیرد و با روشنتر شدن اهداف و معطوف شدن به اهداف خاص و رعایت اولویتها سنجیده شود.
وی در ادامه به برخی از فعالیتها و آثار ارزشمند به انجام رسیده پس از پیروزی انقلاب اسلامی در حوزه پژوهشهای قرآنی اشاره و عنوان کرد: یکی از عرصههایی که در آن فعالیتهای خوبی صورت گرفته است، حوزه دائرةالمعارف نویسی و فرهنگنامه نویسی قرآنی است. همچنین در زمینه تفسیر موضوعی و تفسیر ترتیبی اقدامات فراوانی انجام شده است.
حجتالاسلام خراسانی از تفاسیری مانند تفسیر نمونه، تفسیر راهنما و تفسیر نور به عنوان تفاسیر ترتیبی پدید آمده بعد از انقلاب یاد کرد و گفت: در زمینه تفاسیر موضوعی نیز میتوان به آثار آیتالله العظمی جوادی آملی، آیتالله العظمی مکارم شیرازی، آیتالله العظمی سبحانی و آیتالله مصباح اشاره کرد که از آثار شاخص در این حوزه هستند و البته افزون بر این، در موضوعات مختلف قرآنی صدها و هزارها اثر نگاشته شده است.
وی با اشاره به این که قبل از انقلاب اسلامی ایران، اساساً هیچ اثر دائرةالمعارفی در زمینه قرآن، نه تنها در کشور ما، بلکه در جهان اسلام نگاشته نشده بود، اظهار کرد: تا چند سال پیش اثری با عنوان دائرةالمعارف قرآن کریم که به شکل تخصصی به مجموعه موضوعات و اعلام قرآنی بپردازد، در دنیا وجود نداشت و طبعاً با توجه به همان تب و تابی که در زمینه پژوهشهای قرآنی اتفاق افتاد، میتوان گفت که در جمهوری اسلامی برای اولین بار در کل دنیا بحث دائرةالمعارف قرآن کریم مطرح شد.
رییس گروه دائرةالمعارفهای مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم، با اشاره به فعالیتهای این مرکز در این زمینه، گفت: بحمدالله مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم، وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، با استفاده از ظرفیتهایی که در مجموعه حوزه و دانشگاه وجود دارد و با پشتوانه کار گسترده علمی در زمینه معارف قرآن، با استفاده از بیش از 100 نفر از پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی، پژوهشهایی را در حوزه معارف قرآن کریم آغاز کرد که در نوع خود بیبدیل بود.
حجتالاسلام خراسانی ادامه داد: مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم تاکنون 10 جلد از «دائرةالمعارف قرآن کریم» در این زمینه را چاپ و منتشر کرده و جلدهای بعدی این مجموعه را نیز ارائه و عرضه خواهد کرد. همچنین تاکنون 3 جلد از «دانشنامه قرآنی نوجوانان» که صنف خاص نوجوانان را مورد توجه قرار داده است، تنظیم شده است که انشاءالله جلد اول آن به زودی عرضه خواهد شد و جلدهای بعدی هم سالی یک جلد ارائه و عرضه میشود. «معجم معنایی قرآن کریم» نیز به عنوان بزرگترین معجم معنایی که درباره قرآن در 33 جلد تدوین و نگاشته شده، از دیگر کارهای مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم است.
وی با اشاره به این که اولین آثار در زمینه فرهنگنامههای قرآنی توسط خاورشناسان و غیر مسلمانان و مستشرقان انجام شده بود، عنوان کرد: پیش از این در این عرصه کاری جدی انجام نشده بود و هم اکنون فرهنگ معجم معنایی قرآن کریم، بزرگترین فرهنگ معنایی قرآن در جهان اسلام است که با طبقه بندی هزاران موضوع توسط مرکز فرهنگ و معارف قرآن ارائه شده و به ضرس قاطع میتوان گفت که دانشجویان و پژوهشگران و مؤلفان و نویسندگانی که در زمینه قرآن مشغول پژوهشاند، میتوانند حدوداً 50 درصد تتبع و پژوهشهای مورد نیاز خود را از طریق این فرهنگ برطرف کنند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با ابراز تأسف از ناشناخته و غریب ماندن این مجموعه، گفت: بنابراین در عرصه آثار پژوهشی قرآنی کارهایی جدی و بزرگ انجام شده، اما متأسفانه از حیث تبلیغات نیز آثار قرآنی مهجور ماندهاند و چندان به جامعه شناسانده نمیشوند./905/د102/ن