جلد اول مقالات استراتژیک توسعه فرهنگ دینی انتشار یافت

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، مؤسسه فرهنگی هنری عرش پژوه، کتاب مقالات استراتژیک توسعه فرهنگ دینی را در سه جلد تألیف کرده است که جلد اول کتاب در ده فصل با موضوعات «بررسی وضعیت پژوهشگران حوزوی و بهبود آن، توسعه و تقویت اطلاع رسانی علمی در پژوهش های حوزوی، شیوه اختصاص و مصرف منابع اعتباری دولت به مراکز تحقیقات حوزوی، توصیف وضعیت مراکز پژوهشی حوزوی و بررسی راه کارهای تقویت آن، بررسی وضعیت نیروهای انسانی سازمان ها و نهادهای دینی و ارائه راه کارها، تحلیل وضعیت موجود منابع انسانی مساجد، بررسی راه کارهای نهایی تقویت نقش مشارکتی در سرمایه گذاری و تأمین، بررسی جایگاه مسجد در حیات دینی جامعه و چگونگی ارتقاء آن، و جایگاه مردم و نقش مشارکتی آنها در ساماندهی و تقویت عملکرد» تدوین شده است.

در مقدمه این کتاب «وضعیت تحصیلی، سنی و جنسی، معیشتی و پایگاه اقتصادی، تخصصی، تسهیلات و پشتیبانی مراکز پژوهشی، نقاط قوت و ضعف و طرح اعطای فرصت مطالعاتی به محققان حوزوی» مورد بررسی قرار گرفته است.

در بخشی از مقدمه آمده است: «با شروع انقلاب اسلامی، خیل عظیمی از جوانان متعهد و مذهبی که تشنه معارف ناب الهی و اسلامی بودند، برای کسب فضائل روحی و معنوی به حوزه های علمیه روی آوردند تا ضمن برخورداری شخصی از فضای حوزه، زمینه ساز سالم سازی جامعه نیز بشوند...».

«عدم استفاده از سیستم تقسیم کار در برخی از موارد، عدم برخورداری از حقوق، پاداش و مزایای کافی، ناکافی بودن ارتباطات محققان با مدیران مراکز پژوهشی و حرفه ای نبودن برخی از پژوهشگران و...» از مواردی است که به عنوان نقاط ضعف محققان شمرده شده است.

در باب آموزش روش تحقیق و نگارش، آمده است: «یکی از مشکلاتی که حوزویان در راه تأمین نیازهای فکری جامعه اسلامی معاصر با آن روبه رو هستند، عدم آشنایی با فنون تحقیق و ضعف نگارش و نویسندگی است...».

در مقدمه فصل دوم به این مطلب اشاره شده است: «با توجه به گسترش نیاز و تقاضا برای کالاهای دینی و ناتوانی سیستم موجود اطلاع رسانی دینی بازنگری در برنامه تعامل پژوهشهای حوزوی و ارتباط مراکز تحقیقاتی حوزه های علمیه با نهادهای مختلف علمی، اجتماعی و راه اندازی یک شبکه کارآمد اطلاع رسانی پژوهش های دینی از جمله ابزارهای لازم در خصوص دست یابی به یک ساز و کار مناسب فعالیت دینی در جامعه است...».

در فصل دوم نام مراکز اطلاع رسانی چون: «شبکه جهانی نور،  شبکه اطلاع رسانی آل البیت، شبکه اطلاع رسانی دانا فجر، پایگاه اطلاع رسانی سراسری اسلامی(پارسا) و... معرفی و همچنین توضیحاتی در مورد اهداف، عمده فعالیت ها، پروژه ها و آثار این مراکز اطلاع رسانی ارائه شده و هدف، علاوه بر شناسایی و توصیف، فراهم ساختن بستر مناسبی برای توسعه و تقویت مراکز فوق می باشد، زیرا که در این زمینه تحقیقات معتبری صورت نگرفته و نمی توان چشم انداز معتبری را برای توسعه و تقویت اطلاع رسانی پژوهش های حوزوی ترسیم نمود.

درچکیده فصل سوم آمده است: «هدف اساسی این مطالعه، مشخص نمودن وضعیت بهره گیری نهادهای دینی از بودجه عمومی دولت و تعیین سهم دولت در این خصوص است و در این چارچوب مجموعه ای از کالاها و خدمات دینی بویژه فعالیتهای مربوط به گسترش معارف قرآنی، اعتلای جایگاه مساجد، تقویت مراکز تحقیقات حوزه علمیه و برنامه های اعزام مبلغ، معرفی خواهد شد». 

در مقاله سوم، ضمن معرفی طرح پژوهشی، سؤالات تحقیق بیان، و ضمن بیان مفهوم دولت و دیدگاه های مطرح در این زمینه، وظیفه دولت دینی در قبال مردم تعیین و در چارچوب متدولوژی تحقیق ضمن بررسی وضعیت مطلوب به ارائه راهکارهای اجرایی مشخص در این زمینه پرداخته می شود.

در مقدمه فصل سوم، می خوانیم: «اصولا پس از گذشت 20 سال از انقلاب شکوهمند اسلامی هنوز تئوری مشخصی در خصوص نحوه تعامل دین و دولت ارائه نشده است و صرفا به بیان برخی مقوله های کلان و کلی در این خصوص در قانون اساسی و قوانین مدون فرهنگی کشور بدون تعیین شیوه های اجرایی و حدود و نحوه تعامل، اکتفا شده است».

«وظایف دولت در شرایط ثبات و رونق اقتصادی، دولت و کالاهای عمومی، آراء و اندیشه های امام خمینی رحمة الله علیه و امام خامنه ای حفظه الله، طبقه بندی فعالیت های دینی و سهم اعتبارات اختصاص یافته، چالش ها و مشکلات اساسی، انضمامی بودن سازمان دهی نهادهای دینی، نبود رتبه بندی مشخص فعالیتی و تعیین شفاف حوزه مأموریت ها، نقاط قوت و ضعف، پیشنهادات اولیه، علل اختصاص اعتبارات دولتی به ویژه حمایت از پژوهش های حوزوی، نحوه اختصاص اعتبارات دولتی طی دوره مطالعه، وضعیت کلی شیوه فعالیت و عملکرد سازمان های دینی، وضعیت موجود سازمان دهی فعالیت ها، وضعیت مشارکت های مردمی، ویژگی های اساسی حوزه حاکمیت و تصدی دولت و ترسیم وضعیت مطلوب» از مباحث فصل سوم است.

در کلیات فصل چهارم نوشته شده است: «این تحقیق در ابتدا به شناسایی مراکز پژوهشی رسمی وابسته به حوزه های علمیه می پردازد و سپس قابلیتها، ضعفها و چالشهای اساسی که در این مراکز با آنها مواجه هستند را مورد مطالعه قرار می دهد و نهایتا بر اساس تدوین یک شرایط مطلوب فعالیتی برای مراکز تحقیقاتی حوزوی، بر اساس رسالت هایی که برای اینگونه مراکز تدوین شده است، راهکارهای بهبود وضعیت و شیوه عملی شدن آنها مشخص می گردد...».

در فصل چهارم به ضرورت پژوهش اشاره و آمده است: «بررسی و تحلیل وضعیت موجود مراکز پژوهشی حوزوی و ارائه راهکارهای وضعیت موجود از جوانب مختلف دارای ضرورت و اهمیت می باشد؛ ضرورت اول: انجام این پژوهش به وضعیت وجود فرهنگ دینی جامعه مربوط می گردد. ضرورت دوم: انجام این پژوهش به وضعیت آتی جامعه و مخاطبان مرتبط می شود. ضرورت سوم: این تحقیق به امر استفاده بهینه از منابع انسانی موجود در حوزه های علمیه راجع می گردد».

از مباحث فصل چهارم می توان از «ارتباط تحقیق با مفاد ماده قانونی، ابزار تحقیق، ادبیات تحقیق، روش تحقیق، روش اجرای تحقیق، طرق ارتقاء پژوهش حوزوی، ارائه راهکارهای استفاده بهینه از مراکز پژوهشی، عدم تعارض دین و علم، تهاجم فرهنگی، نقاط قوت و ضعف نظام مالی مراکز پژوهشی، هسته عملیاتی مراکز پژوهشی، پیشنهاد طرح دفتر مطالعات و برنامه ریزی پژوهش حوزوی، ترسیم دورنمای مطلوب کوتاه مدت و بلند مدت و مطالعه راهکارهای تخصصی تر شدن فعالیت مراکز» نام برد.

فصل پنجم به «بررسی وضعیت نیروهای انسانی سازمان ها و نهادهای دینی و ارائه راهکارهای بهبود وضعیت» پرداخته و در چکیده آمده است: «ساماندهی و بهبود وضعیت نیروهای انسانی سازمان ها و نهادهایی که امور حاکمیت و مدیریتی خدمات انسانی مذهبی را بر عهده دارد می تواند گامی اساسی جهت توسعه توانمندیها، افزایش بهره وری و بهبود کمیت و کیفیت کالاها و خدمات ارائه شده توسط این نهادها باشد».

«توجه ویژه به منابع انسانی و تبیین جایگاه اصولی مدیریت منابع انسانی در سازمان های دینی، بهبود وضعیت معیشتی و رفاهی کارکنان و رعایت اصول نگهداشت منابع انسانی، توجه به امر آموزش نیروهای بدو استخدام و برنامه ریزی پایه برای آموزش و تربیت نیروی انسانی ویزه سازمانهای دینی» از جمله اصولی است که در قسمت «راهکارهای اجرایی و راهبردهای سیاستی» فصل پنجم به قلم آمده است.

فصل پنجم به عناوینی چون «اهداف اصلی تحقیق، روشهای برنامه ریزی منابع انسانی، ویژگیها و وظایف منابع انسانی سازمانها و نهادهای دینی، متدولوژی تحقیق، نمونه تحقیق و روش نمونه گیری، اجرای برنامه های مطلوب جذب، بهسازی و نگهداشت نیروی انسانی، ثبات و پایداری شغلی و برنامه تعدیل نیروی انسانی و راهکارهای اجرایی و راهبردهای سیاستی» پرداخته است.

در چکیده فصل ششم می خوانیم: «هم اکنون که در راستای برنامه سوم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، توجهی دوباره به مساجد مبذول گشته است، طرح حاضر بر آن است تا اصطلاحات و چارچوب اولیه را در نظام منابع انسانی شناسایی و پیشنهاد نماید».

در مقدمه این فصل به این مطلب اشاره شده است که: «شکی نیست که مساجد نقشی بی همتا در امر توسعه فرهنگ دینی دارند. به ویژه در جلب و جذب نوجوانان به این مراکز، اما علیرغم این نقش ارزنده، در راستای تحقیق ارزش های دینی از این مکان مقدس استفاده بهینه به عمل نمی آید...بدین ترتیب مسئله اصلی تحقیق حاضر آنست که به تحلیل وضعیت موجود منابع انسانی پرداخته شود و از رهگذر آن به ارائه راه کارهای اصلی جهت بهینه سازی، توانمندی سازی و تأمین منابع انسانی مساجد پرداخته شود».

در این فصل ویژگی‌ها و مشخصات مطلوب نیروی انسانی مساجد بیان شده است که اجمالا از نظر می گذرانیم: «الف) ویژگیهای عمومی چون؛ سلامت جسمی، روانی، عاطفی، عقلی و تفکر، ب) ویژگی های اعتقادی مانند؛ ایمان، خویشتن داری، اخلاق و رفتار عملی مطلوب، ج) ویژگی های تخصصی مثل توانایی در زمینه برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی، رهبری و کنترل، د) ویژگی های اجتماعی چون؛ مردم داری، مواسات، حسن معاشرت، جاذبه، الفت و رابطه».

موضوعات فصل ششم را می توان «جایگاه امروزی مدیریت توسعه منابع انسانی، قلمروهای اساسی مدیریت مساجد، ویژگی های وظایف منابع انسانی مساجد، شاخص های مطلوب امام جماعت مسجد، توزیع استانی ائمه جماعات، خدام، منابع جذب نیرو، شاخص ها و ویژگی های تعریف شده برای نیروها، خلأهای اساسی کمی در ارتباط نیروی انسانی مساجد کدام است، ویژگی ها و مشخصات مطلوب نیروی انسانی مساجد، روش های علمی و عملی جذب منابع انسانی مساجد، مؤثرترین رویکرد ارزشیابی عملکرد  نیروی انسانی مساجد، روش های اساسی آموزش و به سازی منابع انسانی مساجد کدامند، و بیمه و بازنشستگی» نام برد.

چکیده فصل هفتم به این مطلب پرداخته است: «در این تحقیق که از نوع تحقیقات توصیفی ـ اکتشافی است، تحلیل وضعیت فعلی مشارکت های مردمی و راه کارهای تقویت نقش مشارکتی مردم در سرمایه گذاری و تأمین و تجهیز منابع مالی بخش فرهنگی دینی، مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری این تحقیق شامل دو لایه: 1) صاحب نظران و محققان در حیطه مشارکت مردم در امور دینی 2) مدیران مراکز، سازمان ها و نهادهای دولتی و غیر دولتی بودند».

در مقدمه فصل هفتم آمده است: «مشارکت به عنوان یک فرآیند اجتماعی محسوب می شود که از عوامل سیاسی، اقتصادی، روان شناختی و جامعه شناختی تأثیر می پذیرد. از این رو سازه مشارکت به عنوان یک مفهوم بنیادی در حیطه توسعه منابع انسانی کارآیی خاصی دارد».

در بخش دیگری از مقدمه می خوانیم: «در دوره هایی که حاکمیت سیاسی دارای صبغه دینی بوده و حداقل تبلیغ دین را به عنوان رسالت حکومت خود می دانسته اند، ما شاهد شکل گیری دو نوع نهاد می باشیم. نهادهایی که توسط حاکمیت و دولت ها تشکیل می شوند و نهادهایی که صبغه مردمی داشته و توسط مردم به صورت داوطلبانه بوجود آمده اند...شرایط جدید جهانی نیز چالش های جدی را پیش روی این نهادهای تازه شکل گرفته، قرار داده است که عدم اعتنا به چنین وضعیت هایی خود منجر به انزوای آنها می شود...».

«در نتیجه توزیع کالاها و خدمات دینی که از طرف مردم به صورت داوطلبانه صورت می گرفت تحت تأثیر شرایط جدید قرار گرفته و به نظر می رسد بستر سازی مناسب جهت افزایش مشارکت های مادی و معنوی مردم در فعال کردن نهادهای دینی ضروری است» مطلب دیگری از مقدمه فصل هفتم می باشد.

فصل هفتم را این عناوین «مفهوم مشارکت، اهمیت مشارکت، موانع مشارکت، تعریف یادگیری، تئوری شناخت در اسلام، مشارکت در امور مذهبی، مشارکت در امور مذهبی، اهمیت مشاوره در اسلام، مردم در همه امور نقش اول را دارند، سیاست های اجرایی برای جذب مشارکت ها و تأمین مالی نهادهای دینی، مقاله پژوهشی در رابطه با بررسی و تبیین امکان و ضرورت ارتباط مسجد و مدرسه، کارکرد های مسجد، الگوی ارتباطی مسجد و مدرسه، راهکارهای عملی بهبود ارتباط مسجد و مدرسه، راهکار های ایجاد یا انتخاب مساجد آموزشی، و راهکار های ایجاد بهبود ارتباط و عملکرد» تشکیل می دهد.

فصل هشتم نیز با این عناوین تدوین شده است: «بررسی جایگاه مسجد در حیات دینی جامعه و چگونگی ارتقاء آن، جایگاه مسجد در دیدگاه مقام معظم رهبری، چارچوب نظری تحقیق، نظریه تعادل هایدر، راهکارهای اجرایی و قانونی دیگر، نقاط ضعف مساجد و پیشنهاد راهبردها و سیاست های کلی و اجرایی».

در مقدمه فصل هشتم به این مطلب اشاره شده است: «مسجد به عنوان سنگر اصلی مکتب حنیف از صدر اسلام تاکنون همچنان استوار و محکم، پایگاه مبارزات سیاسی، مکتبی و نظامی مردان پاک و پیام آوران توحید و مبلغان راستین طریق حق بوده است و مسلمانان همواره از این سنگر در جهت خنثی نمودن تبلیغات سوء استعمارگران و زورمندان زمان خویش و همچنین صدور و اعتلای آن استفاده کرده، در کلیه اعصار این پایگاه مقدس مورد توجه و التزام خاص مسلمین جهان بوده است».

در قسمت کلیات تحقیق فصل هشتم هدف از این تحقیق چنین بیان شده است: «هدف از این بررسی مطالعه وضع موجود ارتباطات و تعاملات مسجد با دیگر سازمانها و نهادهای اجتماعی و شناسایی آسیبها و کاستیهای موجود در این زمینه است که در نهایت به معرفی و شناسایی راهکارهای علمی ارتقاء کمی و کیفی ارتباطات این مراکز می انجامد».

مباحث زیر در فصل نهم مورد مطالعه قرار گرفته است: «جایگاه مردم و نقش مشارکتی آنها در ساماندهی و تقویت عملکرد نهادهای دینی، تشکیل نهادهای تبلیغی دولت و نهادهای حکومتی، امام و مشارکت مردم در امور، مصادیق و مستندات رهنمودها، دانشگاه آزاد و مردمی، نقش مردم در بازسازی، امام و نهادهای دینی، اقدامات اجانب برای جداسازی اقشار ملت از اسلام و روحانیت، تضعیف مذاهب راهی برای غارت خزائن و تخدیر توده ها، وحدت حوزه و دانشگاه، اهتمام به امر مسلمین، ابعاد مشارکت با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل شورا در  قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اهداف شورا، مشارکت مردمی در برنامه سوم توسعه پیرامون توسعه فرهنگ دینی، مشارکت سیاسی در اسلام و سیاست های اجرایی برای جذب مشارکتها و تأمین مالی نهادهای دینی».

مقدمه فصل نهم در رابطه با مفهوم مشارکت می نویسد: «امروزه مفهوم مشارکت در حیطه های نظام های علمی مطرح گردیده و چالش های گوناگونی را دامن زده است. مشارکت به عنوان یک فرآیند اجتماعی محسوب گردیده که از عوامل سیاسی ـ اقتصادی ـ روان شناختی و جامعه شناختی تأثیر می پذیرد».

در قسمت دیگری از مقدمه آمده است: «در تحقیق حاضر تلاش شده است تا با بررسی مباحث نظری سازه مشارکت، مفهوم سازی دقیقی از آن صورت گرفته و بتوان شیوه ها و راهکارهای عملی مناسبی را به دست آورد تا از این طریق نه تنها منابع غیر دولتی تبلیغات دینی تأمین گردد بلکه سطح مشارکت عمومی در امور مختلف تبلیغات دینی ارتقا یابد».

در فصل نهم هدف از تحقیق این گونه بیان شده است: «ما در بخشی از این پژوهش به دنبال شناخت رویکردهای موجود در خصوص سهم هر یک از نهادهای دولتی و مشارکت های مردمی در امر تبلیغات دینی و نقاط قوت و ضعف هر یک از رویکردها از منظر صاحب نظران و نخبگان هستیم».

از مهم ترین اهداف تحقیق در فصل نهم: «یافته راه کارهای ارتقا سطح مشارکت مردم و بهینه سازی روش های گذشته برای تقویت بسترهای مشارکت مردمی و نوع تعاملات بین نهادهای دینی رسمی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایجاد شده اند با نهادهای مردمی به عنوان مهم ترین اهداف این پژوهش مورد کنکاش قرار خواهد گرفت» شمرده شده است.

فصل دهم نیز با موضوعاتی چون: «مفهوم سازمان، ارکان سازمان، انواع ساختارهای سازمانی، روند رو به رشد ساخت مسجد، نقش های مختلف مسجد، رسالت مسجد، دیدگاه های مقام معظم رهبری پیرامون مسجد، مرکز رسیدگی به امور مساجد، مشخصات و ارکان اصلی سازمان و تشکیلات مرکزی امور مساجد چیست، مسائل و مشکلات اصلی در سازمان و تشکیلات مساجد چیست، وضعیت مطلوب در سازمان و تشکیلات مساجد در سطح خرد چیست، ویژگی های یک مسجد موفق، ارکان تشکیلات و چه مشکلات و تنگناهایی در این زمینه وجود دارد» تدوین شده است.

در چکیده فصل دهم آمده است: «از آنجا که نظام اسلامی کشور ما، نظام ولایتی است، مسجد این نظام باید با اتصال به جایگاه ولایت، ارتقا، شأن و مکان آن سهم و نقش بسزایی داشته باشد...در تحقیق حاضر، وضعیت موجود سازمان و تشکیلات مساجد مورد بررسی قرار می گیرد. به نحوی که نقاط قوت و ضعف آن آشکار می گردد..».

در مقدمه فصل دهم آمده است: «عمده هدف این تحقیق شناخت نقصها، کاستیها و نقاط قوت مراکز فعال در امور مساجد بوده که با بهره گیری از شیوه های نوین علمی و مدیریتی بتواند با ترسیم شرایط مطلوب کاستی های موجود را در امور مساجد را مرتفع و نقاط قوت را تقویت نماید...».

جلد اول این کتاب با 10 مقاله در قالب 10 فصل تدوین شده است.

جلد اول مقالات استراتژیک توسعه فرهنگ دینی به کوشش مؤسسه فرهنگی هنری عرش پژوه تدوین و در 854 صفحه با شمارگان 240 نسخه و به قیمت 45000 تومان از سوی پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام منتشر شده است./992/ت301/ق