جلد دوم آسیب شناسی جریانهای تفسیری

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، جلد دوم کتاب آسیب شناسی جریانهای تفسیری به کوشش جمعی از محققان و حجت الاسلام محمد اسعدی روانه بازار نشر شده است.
بخش پژوهشی نمایشگاه قرآن کریم و نیز جشنواره کتاب های برتر دانشگاهی انتشارات دانشگاه تهران، جلد اول این اثر را به عنوان کتاب برتر و شایسته تقدیر انتخاب کرده اند.
جلد دوم این اثر به بررسی تحلیلی و آسیب شناختی 9 جریان تفسیری دیگر می پردازد که هر یک به نوعی در تاریخ گذشته و معاصر تفسیر از اهمیت خاصی برخوردار بوده اند و از بخش هشتم شروع می شود و تا بخش شانزدهم ادامه یافته است.
این اثر از بخشهای: «جریان تفسیر معتزلی»، «جریان تفسیر اشعری»، « جریان تفسیر فقهی»، «جریان تفسیر ادبی سنتی»، «جریان تفسیر ادبی معاصر»، «جریان تفسیر فلسفی»، «جریان تفسیر اجتماعی عقلی» ، « جریان روشنفکری التقاطی ایران در تفسیر قرآن» و «جریان هرمنوتیک در تفسیر قرآن کریم» تشکیل شده است.
در قسمتی از مقدمه بخش هشتم «جریان تفسیر معتزلی» نوشته حجت الاسلام محمد اسعدی آمده است: در تاریخ پرفراز و فرود تفسیر قرآن کریم، بیشک جریان کلامی معتزله حضوری پرنگ داشته و آثار پیدا و پنهان فروانی، بهویژه در رویکرد عقلانی به فهم قرآن و مسائل دینی بر جای نهاده است. از آنجا که مسئله اصلی در جریان معتزله، مسئلهای کلامی و در حوزه عقاید دینی و مذهبی است، طبعا تفسیر اصحاب این جریان نیز در شمار گرایشهای تفسیری قابل ملاحظه است، چه آنکه بزرگان این جریان پیش از آنکه مفسر باشند، متکلماند. با وجود این رویکرد خاص و ضابطهمند آنان بر پایه معیارهای عقلی و اثاری که این رویکرد در نوع نگرش ایشان به مبانی و قواعد تفسیر داشته، تفسیر معتزلی را از حد یک «گرایش تفسیری» فراتر برده و «روشی تفسیری» را با مؤلفه متمایز سامان داده است.
بخش نهم «جریان تفسیر اشعری» نوشته امیر احمد نژاد است که در پارهای از مقدمه این بخش میخوانیم: جریان تفسیری اشاعره یکی از شاخههای جریان کلامی اشاعره است که در حوزه تفسیر آیات قرآن، به ویژه در قلمرو آیاتی که در زمینه نزاع کلامی با دیگر جریانها، به ویژه جریان معتزله بوده، آثاری قابل توجه در تراث تفسیری به جای گذشته است. به موزات بحث از جریان تفسیر معتزلی در بخش گذشته، در این بخش ضروری است که از اصلیترین جریان رقیب آن، یعنی جریان تفسیر اشعری سخن بگوییم. در این راستا به جریانشناسی و سپس آسیب شناسی تفسیری میپردازیم.
بخش دهم «جریان تفسیر فقهی» نوشته حجت السلام علی اصغر ناصحیان است، در قسمتی از مقدمه این بخش آمده است: تفسیر فقه یکی از شاخههای مهم جریان کلی تفسیر است که همواره از عصر نزول قرآن تاکنون، کم و بیش مورد توجه بوه است. با توجه به اهمیت تفسیر فقهی، پژوهش برای ریشهیابی و تبیین انحرافات و آسیبهای آن، امری ضروری به نظر می رسد، به ویژه که پژوهش قابل توجهی در این موضوع سراغ ندارم و جای چنین کاری در حوزه دانش تفسیر خالی است.
بخش یازدهم «جریان تفسیر ادبی سنتی» نوشته حجت الاسلام سید محمود طیب حسینی است که در مقدمه آورده است:یکی از جریانهای ریشهدار و در تفسیر قرآن جریان ادبی است که پیشینه شاخه سنتی آن به دوره نزول قران و عصر پیامبر صلی الله علیه و آله میرسد. این جریان تفسیری با همه عمق و ریشهداری و نقش ویژهای که در کشف مقاصد الهی از آیات قرآن کریم دارد، اما مصون از آسیبها و فاصله گرفتن از مقاصد تفسیر نبوده است.
بخش دوازدهم «جریان تفسیر ادبی معاصر» نوشته حجت الاسلام سید محمود طیب حسینی است، در مقدمه این بخش این موارد بیان شده است: در دوره معاصر برخی مفسران و در راس آنان، امین خولی، بر ضرورت بازگشت تفسیر ادبی تاکید ورزیدهاند. اینان تفسیر ادبی در معنا و اصطلاحی جدید و با چارچوب و ضوابطی روشنتر نسبت به آنچه پیشتر تحت این عنوان رایج بوده و هست تعیین کردند. این اندیشه با توجه به طرح خاصی که از تفسیر ارائه داده به سرعت به یک گرایش و جریان تفسیری تبدیل شد و نزد گروهی مقبولیت یافت.
فصل سیزدهم جریان «تفسیر فلسفی» نوشته حجت الاسلام عسکر دیرباز است، در مقدمه این بخش آمده است: یکی از رویکردها در تفسیر قرآن، استفاده از مفاهیم منطقی و فلسفی، استدلال برهانی، یافتهها، اصول و قواعد فلسفی در تفسیر و توضیح آیات است که میتوان محصول آن را تفسیر فلسفی نامید و همانگونه که ممکن است جامعهشناس به کمک مفاهیم، اصول و قواعد پذیرفته شده در رشته خود، آیاتی از قرآن کریم را که درباره موضوعات و مسائل جامعهشناسی است، تفسیر و تشریح جامعه شناسانه کند، فیلسوف نیر میتواند آیات مربوط به موضوعات فلسفی را با مفاهیم، روش، اصول و قواعد فلسفی تفسیر و تشریح کند.
بخش چهارهم «جریان تفسیر اجتماعی عقلی» نوشته حجت الاسلام محمد اسعدی است که در مقدمه آن این مطالب مورد بررسی قرار گرفته است: جریان تفسیر اجتماعی عقلی، در بستر نهضت اصلاح طلبی دینی طیفی از اندیشمندان اسلامی قرن اخیر شکل گرفته است. مبانی و اصول روشی این جریان از یک سو و گرایش ویژهای که در نگرشها و نگارشها آنان نسبت به پشینیان به چشم میخورد از سوی دیگر، حاکی از حرکتی نو و در خور اعتنا است.
عقل گرایی در بعد مبانی و روش تفسیری و جامعه گرایی و دغدغه نسبت به مسایل کلان اجتماعی در بعد گرایش و جهتگیری تفسیری آنان، وجوه ممیز این جریان از دیگر جریانهایی است که در حوزه تفسیر مطرح بودهاند؛ گرچه روش عقلی یا عقل گرایانه، در طیف وسیعی از مفسران گذشته سابقه داشته و اهتمام به مسائل جامعه نیز عمدتا در ابعاد سازندگی روحی و معنوی کم و بیش در میان مفسران دیگر قابل پیگری است، اما آنچه در این نوشتار منظور است، جریانی است که این دو ویژگی وجه غالب آثار تفسیری آن است.
بخش پانزدهم«جریان روشنفکری التقاطی ایران» نوشته حجت الاسلام علیرضا عظیمیفر است، در پارهای از مقدمه آن آمده است: جریان پردامنه تفسیر که همواره با حرکت متنوعی همراه بوده و به خلق آثار ماندگار و قابل توجهی انجامیده، در قرن اخیر با رویکردهای جدیدی وارد مرحله ای نو شده که شایسته بررسی است. اساسا در هر عصری شاید بتوان از نگاههای نو و با داعیه های روشنفکرانه و اصلاحی سراغ گرفت که برخی از عنوانهای بخشهای گذشته چون جریان عقلی اجتماعی، جریان قرآن گرایی، جریان علمی و جریان هرمنوتیکی به نوعی در این شمار قرار گرفته اند. برسی جریان روشنفکر معاصر ایران در تفسیر قرآن، هرچند با عناوین گذشته از این حیث متفاوت است که جریان ریشهدار و پردامنه ای در برنمی گیرد و در واقع، با نگاهی بومی و موردی همراه است، اما به نظر می رسد با توجه به ضرورت عصری و اهمیت نگاه دقیق و نقادانه به آنچه در حوزه تفسیر معاصر دیده می شود، موجه خواهد بود.
شانزدهمین بخش کتاب «جریان هرمنوتیک در تفسیر قرآن» نوشته حجت الاسلام دکتر احمد واعظی است که در مقدمه این بخش این مطالب بیان شده است: عنوان بخش حاضر خالی از پیچیدگی و ابهام نیست. از واژههای آسیبشناسی که بگذریم، موضوع آن یعنی «جریان هرمنوتیک در تفسیر قرآن» نیازمند ایضاح و روشنگری است. تصور آغازین شاید این باشد که هرمنوتیک و مباحث آن توفیق یافتهاند که در حوزه تفسیر قرآن کریم، مکتب و مشرب تفسیری خاصی را به منصه ظهور برسانند و تفسیرها و مکتوبات جدیدی را با نام تفسیر هرمنوتیکی قرآن پدید آوردند؛ درست همانند «تفسیر باطنی قرآن» و «تفسیر علمی قرآن» که در عالم تفسیر، مدافعان و طرفدارنی داشته که در عمل چارچوب اقتضائات تفسیر باطنی و تفسیر علمی، جریانی تفسیری را در حوزه قرآن پژوهشی و تفسیر مصطلح آیات قرانی رقم زدهاند.
جلد دوم کتاب «آسیبشناسی جریانهای تفسیری» اثر جمعی از محققان در قطع وزیری، 625 صفحه و بهای 16000 تومان در بهار 1392 از سوی گروه علوم قرآنی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه چاپ و روانه بازار نشر شده است./998/ن601/ق