معرفی کتاب ولایت فقیه در اندیشه و عمل آخوند خراسانی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شناخت دیدگاه و عملکرد آخوند خراسانی درباره «ولایت فقیه»، از چند جهت ضرورت دارد: 1ـ اندیشههای سیاسی آن بزرگوار به ویژه دیدگاه ایشان در بحث ولایت فقیه، ناشناخته و یا کم شناخته شده است. در حوزههای علمیه از ایشان در مباحث فقهی اصولی یاد میشود، ولی از اندیشههای سیاسی ایشان کمتر سخن به میان میآید با آنکه اندیشههای سیاسی آن بزرگوار، در آن مقطع و حتی در این زمان دارای اهمیت ویژهای است. به عقیده نویسنده، شناخت اندیشه سیاسی ایشان و دیگر متفکران اسلامی امروز ضروریترین حرکت برای مکتب و نظامی است که میخواهد از مرزهای فرهنگی خود پاسداری نماید. 2ـ اندیشهها و سیره عملی آخوند خراسانی از گزارههای بحث برانگیز میان نویسندگان؛ به ویژه پس از انقلاب اسلامی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی ایران است.
3ـ محوریترین اندیشه سیاسی شیعه در روزگار غیبت، «ولایت فقیه» است. آثار علمی و سیره عملی آخوند خراسانی چه پیش از نهضت مشروطه و چه پس از آن، بیانگر آن است که ایشان نه تنها به ولایت فقیه معتقد بوده که آن را نیز اعمال کرده است. احکام ولایی صادره از ایشان در ابعاد گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... فراوان است که در متن این کتاب به برخی از آنها اشاره شده است.
4ـ در سالهای اخیر، برخی از نویسندگان به استفاده ابزاری از متفکران و اندیشمندان اسلامی روی آورده و گاه به تحریف و تأویل اندیشههای ایشان به نفع جریانات سیاسی دست زدهاند. حتی در این مسیر به حریم پیشوایان معصوم علیهم السلام نیز وارد شده، گفتار و کردار آنان را به سود مطامع سیاسی گزینش و حتی تحریف میکنند. این شیوه، افزون بر آن که ستمی در حق ذخائر فکری و فرهنگی است، جامعه را از شناخت درست آنان به منظور راهیابی به آیندهای روشن باز میدارد که ستمی بزرگتر از ستم اول است.
این کتاب، میتواند پاسخی باشد به خواسته بزرگان حوزه و همچنین به تحریفها و شبهههایی که به وسیله مخالفان حکومت دینی در داخل و خارج کشور طرح شده است و نیز جوابی باشد به بسیاری از تأویلها و مطالب نادرستی که به آخوند خراسانی نسبت داده میشود.
این کتاب، از شش بخش زیر تشکیل شده است:
بخش اول، به اختصار به زندگی علمی سیاسی و اوضاع سیاسی اجتماعی روزگار آخوند و نیز حضور فعال ایشان در میدان سیاست پرداخته است. ارتباط اوضاع روزگار هر اندیشور با اندیشه او غیرقابل انکار است و بدون درک حوادث و وقایع مهم هر زمانی، نمی توان تحلیل درستی از اندیشههای آن عصر ارائه داد.
در بخش دوم، مهمترین و محوریترین دیدگاه فقهی ایشان در سیاست بررسی میشود و آن دیدگاه ولایت مطلقه فقیه و راهها و روشهای آخوند خراسانی برای اثبات آن است. با این بررسی رابطه ولایت فقیه با مشروطیت، قانونگذاری، آزادی، برابری که مهمترین مسائل سیاسی در آن روزگار بودند روشن میشود. در ضمن به برخی از پرسش ها نیز پاسخ داده شده است.
بخش سوم، به سیره عملی آخوند اشاره کرده و برخی از احکام ولایی و حکومتی او را در ابعاد گوناگون سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آورده و باور قاطع و عمیق ایشان را به ولایت مطلقه فقیه نشان داده است.
بخش چهارم، با عنوان: «الگوی حکومتی آخوند خراسانی»، ضمن اشاره به الگوی حکومتی مطلوب و الگوی «قدر مقدور» از دیدگاه ایشان، پارهای از شبههها و الگوهایی که به ایشان نسبت داده شده را مورد ارزیابی قرار داده است.
بخش پنجم، با نگاهی به پارهای از اصول و قواعد فقه سیاسی، با توجه به نامهها و اطلاعیههای آخوند خراسانی، بنیانهای فقهی و سیاسی وی را تبیین کرده است.
بخش ششم، با عنوان «تعامل آخوند خراسانی با دیگر فقهای شیعی» به سه محور زیر پرداخته است: الف ـ یاران و همگامان آخوند خراسانی در نهضت مشروطه؛ به میزان اشتراکات آخوند خراسانی با مراجع همگام با او در نهضت و نظام مشروطه، همانند میرزا حسین خلیلی و شیخ عبد الله مازندرانی اشاره شده است. ب ـ آخوند خراسانی و دیگر فقهای شیعی؛ به بررسی اندیشههای برخی از فقیهان متأثر از نگرش فقهی - سیاسی آخوند خراسانی چون: نائینی، محلاتی، بروجردی و سید ابوالحسن اصفهانی و... پرداخته شده است. ج ـ رویکردهای گزینشی به اندیشهها و مواضع آخوند خراسانی؛ نگاهی دارد به برخی از همایشهایی که در دهه اخیر با رویکردی گزینشی و سیاسی به تحریف اندیشهها و مواضع سیاسی آخوند خراسانی پرداختهاند.
بخش ششم مفصلترین بخش این پژوهش است؛ چرا که پاسخ به بسیاری از پرسشها و شبههها درباره اندیشه و مواضع آخوند خراسانی، به گونهای مستقیم و غیرمستقیم اقتضای چنین تفصیلی را داشته است .
کتاب ولایت فقیه در اندیشه و عمل آخوند خراسانی تالیف حجت الاسلام محمد صادق مزینانی از سوی مؤسسه بوستان کتاب در 504 صفحه با قطع وزیری با شمارگان 800 جلد به قیمت 25000 تومان روانه بازار نشر شده است./992/پ202/ق