کتاب جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد در بازار نشر

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، کتاب جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد نوشته جمعی از پژوهشگران و تحقیق پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام در سال 1395 از سوی مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث منتشر شد.

در بخشی از سخن آغازین این کتاب می خوانیم: در طول تاریخ، کلام امامیه مثل همه گروه های فکری دیگر از گذرگاه شماری از مدرسه های فکری گذشته است که برای شناخت تاریخ امامیه باید آن را بازخوانی کرد.

این مدرسه ها بر محور محیط های جغرافیایی شکل گرفته اند و نشان دهنده جا به جایی جغرافیایی فعالیت های کلامی امامیه در مسیر تاریخ هستند. طبیعتا این جا به جایی ها با توجه به تأثیرپذیری علم کلام از شرایط بیرونی، موجب تغییر د تطوراتی در روش و محتوای اندیشه ورزی عالمان هر مدرسه کلامی شده است.

در نگاهی اجمالی به این مدارس کلامی تا پیش از مدرسه بغداد باید گفت: شیعیان با بهره گیری از معارف اهل بیت علیهم السلام و در پرتو خردورزی، حرکت فکری و کلامی خود را از مدینه  و بر محور اهل بیت عایهم السلام  آغاز کردند. اصلی ترین باورهای شیعه در این مدرسه مطرح شد و کلام شیعه شکل گرفت، به گونه ای که می توان مدرسه مدینه را پیشگام عرصه کلام اسلامی به شمار آورد.

این کتاب در سه فصل با عناوینی همچون «زمینه ها و بسترها»، «جریان ها» و «روش شناسی و موضوعات کلامی» تهیه و تنظیم شده است که هر فصل به صورت تفصیلی مدارس کلامی بغداد را مورد بررسی قرار داده اند.

فصل اول این کتاب دربردارنده مطالبی از قبیل «مناسبات امامیه و زیدیه؛ از آغاز غیبت صغرا تا افول آل بویه»، «مناسبات فرهنگی اجتماعی اهل حدیث و امامیه در بغداد»، «کلام امامیه پس از دوران حضور؛ نخستین واگرایی ها»، «نقش معتزلیان شیعه شده در گرایش کلام امامیه به اعتزال»، «ابوعیسی وراق؛ از اعتزال تا گرایش به مدرسه کوفه»، «ابن راوندی و دفاع از اندیشه کلامی کوفه» و «عوامل شکل گیری مدرسه کلامی بغداد» است.

«متکلمان ناشناخته امامی بغداد از غیبت صغرا تا دوران شیخ مفید»، «نوبختیان در رویارویی با متکلمان معتزلی و امامی»، «نقش ابن قبه رازی در تاریخ تفکر امامیه»، «جریان حدیثی امامیه در بغداد از آغاز تا عصر شیخ مفید»، «آرای کلامی اختلافی شیخ مفید با نوبختیان با تکیه بر احادیث الکافی»، «مقایسه اندیشه های کلامی نوبختیان با شیخ مفید و سید مرتضی»، «جایگاه اجتماعی و سیاسی سید مرتضی و ...»، «رویکرد متکلمان امامیه در بغداد به معتزلیان شیعه شده» و «میزان اثرپذیری سید مرتضی از معتزله بصره در موضوع توحید و عدل» از جمله موضوعاتی است که در فصل دوم این کتاب به آنها پرداخته شده است.

در فصل سوم کتاب نیز مطالبی همچون «نگاه حوزه بغداد به راویان و آرای رجالی مدرسه حدیثی قم»، «چگونگی مواجهه شیخ مفید با میراث حدیثی امامیه»، «نقش اجماع در اندیشه کلامی سید مرتضی»، «جایگاه عقل در کلام امامیه در مدرسه کلامی بغداد»، «تطور معرفت اضطراری در مدرسه کلامی امامیه در بغداد»، «حیات پیشین انسان از دیدگاه متکلکان بغداد» و «آموزه بدا در اندیشه امامیه از آغاز غیبت تا پایان مدرسه بغداد» به چشم می خورد.

در بخش دیگری از این کتاب آمده است: «مدرسه کلامی بغداد» از مهم ترین و تأثیرگذارترین مدارس کلامی امامیه به شمار می اید. متکلمان این مدرسه که از بنام ترین اندیشمندان امایه هستند، میراث کلامی گرانسنگی بر جای نهاده اند که با توجه به  نزدیکی آنان به عصر حضور در خور مطالعه جدی است.

محتوا و روش کلامی این مدرسه نسبت به کلام نخستین امامیه در عصر حضور تطوراتی دارد که در تبیین آن، دیدگاه های متفاوت و گاه متعارضی از سوی پژوهشگران این عرصه ارائه گردیده و همین مسأله، این مقطع تاریخی از کلام امامیه را ابهام آلود کرده است.

این اثر با ارائه مجموعه مقالاتی در حوزه مدرسه کلامی بغداد در تلاش است از غبار این ابهامات بکاهد و راه را برای فهم دقیق تر تاریخ کلام امامیه هموارتر سازد.

کتاب جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد نوشته جمعی از پژوهشگران و تحقیق پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام در سال 1395 با شمارگان 500 نسخه و به قیمت 30000 تومان از سوی مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث در 657 صفحه منتشر شده است./907/پ202/ق