کتاب علل النسب؛ بیان و چیستی نسبت خانوادگی سادات

به گزارش خبرنگار سرویس کتاب و نشر خبرگزاری رسا، انتشارات بوستان کتاب، کتاب «علل النسب در بیان و چیستی نسبت خانوادگی سادات»، به قلم سید علی موسوی ابوسیعده و ترجمه محسن دلبر منتشر کرد.

دانشمندان کتاب­ های بسیاری در پاسخ به پرسش‌های طرح شده درباره علت‌های علوم مختلف کتاب‌های علل الشرائع در علوم شرعی یا علل علم نحو نوشته اند.

 

در روزگار ما علم انساب و تبارشناسی، هم چنان که یکی از شاخه‌های دانش تاریخ است، دانشی مستقل نیز به شمار می‌آید، از این رو به نظر می‌رسد پاسخ‌هایی درخور برای برخی از پرسش‌های مربوط به آن داده شود.

پاسخ ها، گاهی از روایت‌های معصومان (ع) و گاهی از قواعد اصلی و فرعی یک علم؛ مثل پاسخ به پرسش­ های مربوط به دانش­ های نحو و زبان شناسی استخراج می­ شود.

پاسخ به پرسش‌های علم انساب نیز گاهی از قواعد آن و گاهی با تکیه بر مهارت، تخصص و صاحب نظر بودن در این علم به دست می ­­آید.

ساختار کتاب:

حسین ابوسعیده موسوی، از خاندان بوسعیده نجف، از عالمان اسلامی و دارای آثار مهم در انساب و تاریخ سادات است و از مهم‎ترین آثار او می‎توان «المشجر الوافی و موسوعة تاریخ المشاهد المشرفة» را نام برد.

موسوی ابوسعیده در این نوشتار ۳۷ پاسخ به پرسش‌های مطرح شده در علم انساب را با نام «علل النسب» جمع آوری کرده و در این کتاب به علت نام گذاری نسب­ ها و تبار‌های هاشمی، علوی، فاطمی، حسنی، صادقی موسوی، رضوی، تقوی، نقوی، عباسی، عمری، طالبی، هاشمیون، مطرف و قُعدُد پرداخته است.

همچنین وی در این کتاب به پرسش ­هایی همچون: چرا هاشمیون را سید می‌نامند؟ چرا در قرن ­های اخیر علم انساب در حال از میان رفته است؟ چرا بیشتر علمای بزرگ تألیفی در علم انساب هاشمیون دارند؟ چرا شهبه‌های نسبی پدید آمده است؟ پاسخ گفته است.

برشی از کتاب:

چرا در قرن ­های اخیر علم انساب در حال از میان رفته است؟

علم انساب در حوزه تحصیلات آکادمیک، نوعی از انواع علم تاریخ و دانشی قدیمی است که به روش قدیم اعراب استمرار یافته و اهمیتش کمتر از اهمیت هیچ یک از مباحث تاریخی نیست. دانشمندان قدیم و جدید؛ آن را مهم تلقی کرده ­اند.

برخی از تاریخ نگاران این دانش هستند و درباره پژوهش ­های فکری این علم ریشه دار تاریخی سخت­ گیری می­ کنند. لحظاتی کوتاه با این مورخان سخن می­ گوییم؛ می­ پرسیم: از چه چیزی در این علم نگران هستند؟ از متخصصان آن؟

می­ گویند: هرگز! اهل آن، محافظان و امانت داران آن هستند. آنچه باید از آن ترسید، پدید آمدن شوق زودگذر در برخی افراد، به طوری است که حالت جدید پدید آمد که آن را در ادامه بررسی می ­کنیم:

بار‌ها افرادی را دیده ­ایم که به دنبال نسب گمشده خویش می­ گردند و از بنی هاشم یا بنی عباس هستند و ایشان با خواندن برخی از متون این علم و بررسی آن‌ها و با رونویسی از بعضی منابع خطی قدیمی می­ کوشند تا به هدف خویش برسند و اگرچه پس از گذشت چند ماه نامید می‌شوند و لب در نتیجه این تحقیقات، به خود جرئت می ­دهند تا درباره انساب دیگران ابراز نظر کنند و مردم را تحت تأثیر اشتیاق زودگذر مزبور، گمراه می‌سازند، پس از چند وقتی با این کار انس می­گیرند، و خودشان در این میدان، صاحب نظر قلمداد می‌کنند.

 

شخص دیگری به در این علم علاقه‌مند شد و این کار آغاز کرد و به محض گام نهادن در اول راه، آستین بالا زده و برای خودش به جای یک مهر، چند مهر با شکل ­های گوناگون ساخته و در شهر‌های مختلف می‌گردد و به نفی و اثبات سلسه نسب­ ها می­ پردازد و متوجه مخاطرات کار خود نیست و از روش دانشمندان گذشته که هر گاه چیز می‌نوشتند؛ در نوشته خویش تجدید نظر می­ کردند و هر وقت ایشان درخواست می‌شد تا اظهار نظر کنند، پاسخ می‌دهند: «اجازه بدهید تا کمی در موضوع بررسی کنید، پاسخ می‌دادند: «اجازه بدهید تا کمی در موضوع بررسی کنیم.» پند نمی‌گیرد و اگر او را تحت فشار قرار دهید، از دیدگان پنهان می‌شود تا بار نظر غیر صحیحش را گردن نگیرد.

این وضعیتی که اکنون با آن رو به رو هستیم و کسانی مقابل ما قرار گرفته ­اند که چند وقتی به تحصیل این علم پرداخته ­اند یا چند ماه پیش به تحقیق درباره نسب خود، رو آورده ­اند، و همین انگیزه‌ای شده تا به تاریخ امت اسلامی دستبرد بزنند و هر چیزی می‌خواهند، بنویسند، درحالی که سفید را از سیاه را تشخیص نمی ­دهند.

در جریان این اتفاقات؛ گروهی از پژوهشگران بزرگ و عالم فاضل را نیز یافتم که با وجود دین تلاش­ هایی که به آن‌ها اشاره کردیم؛ یا پس کشیده و از این علم رو گردانده و گوشه گیری خود اعلان کرده اند.

از این چیزهاست که باید نگران این علم بود، این علم، مهم حساس و ارزشمند است و حفاظت از آن، امانتی شرعی و بر عهده کسانی است که خدای متعال ایشان را در حفظ تاریخ امتی که حاملان قرآن کریم هستند، سهیم ساخته است.