رسانه و مدیریت بحران

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، پنجاه‌‌و پنجمین شماره فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی ویژه «رسانه و مدیریت بحران» دربردارنده نه مقاله است.

در مقاله نخست با عنوان «رسانه‌ها و معناشناسی بحران»، پس از تحلیل معنایی و زبان‌شناسانه واژه بحران و بیان ریخت‌شناسی آن به بیان رابطه بین رسانه و مراحل بحران پرداخته شده و به شیوه‌های مختلف برجسته‌سازی، اقناع، کاشت و آموزش به‌عنوان شیوه‌های اجرایی نقش دوگانه مدیریت و کنترل یا تصعید و گسترش بحران، اشاره شده است.

دومین مقاله با عنوان «مدیریت رسانه‌ای بحران»، با عطف توجه به ماهیت رسانه‌‌های نوین که امکان انحصار آنها را در شأن‌ ابزاری متعارف منتفی می‌سازد، به بررسی جایگاه رسانه در مقام مدیریت بحران پرداخته شده است و به این منظور نظریه‌ای سه‌وجهی و جامع، مبنی بر «بحران ـ رسانه ـ سرمایه اجتماعی» طراحی و عرضه و بر مبنای آن الگویی عملیاتی مطرح شده است که سیر تکوینی تحول و فعالیت بحران را شامل می‌‌شود. در پایان نیز گزاره‌هایی راهبردی به منظور فعالیت رسانه در مقام مدیریت بحران، ارائه شده است.

مقاله سوم، «بحران‌شناسی رسانه‌ای: رسانه، قدرت نرم قرن 21»، انواع بحران‌ و چگونگی شکل‌گیری آن از طریق رسانه‌ها و استبداد اطلاعاتی ناشی از گزینش اطلاعات و اخبار را مورد بررسی قرار داده است. به زعم نویسنده، جنگ رسانه‌ای به‌عنوان یکی از جنبه‌های برجسته جنگ نرم در عرصه ارتباطات بین‌المللی، نیاز به تعیین مرزهایی جدید برای ایفای نقش رسانه در بحران‌سازی یا بحران‌زدایی و حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را روز‌ به روز بیشتر نشان می‌دهد.

مقاله چهارم با عنوان «راهبردها و اهداف جنگ رسانه‌ای غرب علیه جمهوری اسلامی ایران»، پس از بیان پیشینه دیپلماسی رسانه‌ای و کارکردهای آن به بررسی مصادیق دیپلماسی رسانه‌ای در بعد نرم‌افزاری جنگ نرم و جنگ رسانه‌ای غرب علیه ایران و همچنین اهداف راهبردی جنگ روانی امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است.

 

نویسنده بهترین راهبرد رسانه‌ای نظام را اتحاد ملی و انسجام دینی و مذهبی دانسته و برای تحقق آن راهکارهایی مانند بهره‌گیری از مدیران شایسته، پرهیز از چهره‌سازی بی‌تناسب افراد، تقویت شبکه‌های رادیو و تلویزیونی داخلی بویژه برای استان‌های اقلیت‌نشین و قومی و ... را پیشنهاد کرده است.

در پنجمین مقاله باعنوان «نقد و بررسی نظریه‌های موجود درباره نقش رسانه‌ها در مدیریت بحران با تأکید بر نظریه آلوین تافلر»، پس از بررسی دقیق نظریه تافلر در زمینه مدیریت بحران و رسانه، به روش استقرایی، مطالبی استخراج و با توجه به ارکان اساسی نظریه‌ها (توصیف، تبیین و تجویز)، سامان داده شده است.

نتایج این بررسی نشان می‌دهد کشورهای در حال توسعه (ازجمله ایران)، نباید از مدیریت بحران‌های داخلی و خارجی و از نقش عمده رسانه‌های موج سومی غافل باشند، بلکه باید بکوشند بسترهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم را فراهم آورند.

در مقاله ششم، «تهدیدهای رسانه‌ای و مدیریت بحران»، به بیان این مطلب پرداخته شده است که بسیاری از بحران‌ها از طریق رسانه‌ها ایجاد می‌شوند و کارکرد امنیتی رسانه‌ها در جامعه کنونی، اهمیت غیر قابل انکار یافته و شرایط خاص ملی، منطقه‌ای و جهانی و پیچیدگی اوضاع سیاسی، بر اهمیت این کارکرد افزوده است. در این مقاله به تردیدهای رسانه‌ای (البته با تأکید بر رسانه‌های غرب) و بحران‌های حاصل از آن و نحوه مدیریت بحران‌ها پرداخته شده است. همچنین توجه به توانایی رسانه‌ها در ایجاد تناسب بین رفتارها و ارزش‌های خود با سرشت بشری و تأکید بر ارزش‌های عام و جهان‌شمول مانند صلح و عدالت، توجه به ضرورت ایجاد منابع متنوع و قابل اعتماد اطلاعاتی، اتحاد یا همکاری خبرگزاری‌ها در سطوح محلی، ملی، منطقه‌ای و جهانی و ... به‌عنوان اصول و قواعدی دقیق و منسجم در زمینه ارتباطات رسانه‌های بین‌المللی و تولید و توزیع اطلاعات و اخبار در سطح جهانی، بیان شده است.

در هفتمین مقاله با عنوان «نقش مدیریت رسانه در مدیریت بحران از تهدید به فرصت» پس از تشریح انواع راهبردهای رسانه (انفعالی، واکنشی، فعال، فوق‌فعال) به تبیین نقش رسانه‌های فوق‌فعال در تبدیل بحران به فرصت پرداخته و راهکارهایی برای سیاستگذاران و مدیران رسانه ملی بیان شده است. از جمله راهکارهای پیشنهادی می‌توان به تقویت نگرش مثبت به بحران در نزد مدیران رسانه، پرهیز از راهبردهای انفعالی و واکنشی و جلب اعتماد عمومی، اشاره کرد.

در مقاله هشتم با عنوان «کاربرد نظام برنامه‌ریزی سلولی چند لایه در رسانه ملی برای مدیریت بحران در نظام‌های اجتماعی»، پس از بیان تفاوت برنامه‌ریزی مدیریت بحران با برنامه‌ریزی در شرایط عادی و چگونگی شناخت راه‌حل‌های مقابله با بحران و توضیح نظام برنامه‌ریزی سلولی چند لایه، به نقش سه‌گانه رسانه ملی در حمایت از این نظام، به صورت بانک اطلاعاتی و ذخیره دانش مدیریت، تدوین برنامه‌‌ای برای همراهی با مدیریت بحران از طریق ارائه به‌موقع اطلاعات و تدوین برنامه‌های گوناگون به منظور هدایت مناسب کمک‌های مردمی به سوی مناطق بحران‌زده، اشاره شده است.

مقاله نهم نقدی است بر کتاب «فنّاوری جهانی و بحران شرکتی»، نویسندگان این اثر تلاش می‌کنند به مخاطب خود ضرورت بازاندیشی در مفاهیم بنیادین بحران، مدیریت آن و ارتباطات در بحران را یادآور شوند. به نظر ناقد، این کتاب دقیق و جزیی‌نگر است و به خوبی توانسته است نسبت میان مدیریت بحران و مقتضیات رسانه‌ای عصر جدید را واکاوی کند.

 

مطالعه این اثر از یک‌سو می‌تواند برای علاقه‌مندان به علم مدیریت مفید باشد و از سوی دیگر به کار فعالان، نظریه‌پردازان و علاقه‌مندان به مباحث ارتباطات خواهد آمد. البته این بدان معنا نیست که به پرسش‌های جدید نظری یا علمی در باب شکل و نوع بحران در عصر اطلاعات در این کتاب، پاسخ داده شده باشد.

پژوهش های ارتباطی به صاحب امتیازی سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با مدیر مسوولی دکترعلیرضا پویا به صورت فصلنامه منتشر می شود.

علاقه مندان می توانند برای کسب آگاهی بیشتر به نشانی اینترنتی www.Rcirib.ir/sanjesh مراجعه کنند.