مخزن فاطمی، دربردارنده میراث مکتوب کهن اسلامی

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، عباسی، خادم پیشکسوت و بازنشسته حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، در جریان بازدید جمعی از فعالان رسانه‌ای و فرهنگی که 18 دی‌ماه صورت گرفت، در معرفی نسخه‌های نفیس خطی کتابخانه حرم مطهر، با اشاره به جایگاه ممتاز این آثار در میراث مکتوب اسلامی، قدیمی‌ترین نسخه‌های موجود در این گنجینه را تشریح کرد.

 

وی با بیان اینکه معرفی نسخه‌ها از قرآن کریم آغاز می‌شود، اظهار داشت: قدیمی‌ترین نسخه خطی موجود در کتابخانه، قرآن کریم همراه با ترجمه زیرنویس فارسی است که به سال ۸۹۲ هجری قمری بازمی‌گردد. ترجمه فارسی این قرآن نیز به فارسی کهن و متعلق به همان دوره است و از نظر زبان‌شناسی و تاریخ ترجمه قرآن، ارزشی کم‌نظیر دارد.

 

عباسی افزود: کاتب این نسخه، «مجردالدین بن قوام‌الدین» از کاتبان خیر و شناخته‌شده دوره خود بوده و ویژگی‌های رسم‌الخط و ساختار زبانی ترجمه، نشان‌دهنده قدمت و اصالت آن است.

 

این خادم پیشکسوت حرم مطهر در ادامه، به معرفی قدیمی‌ترین نسخه تفسیر قرآن در کتابخانه پرداخت و گفت: یکی از نفیس‌ترین آثار موجود، نسخه خطی تفسیر «مجمع‌البیان» است که تاریخ کتابت آن به سال ۵۸۵ هجری قمری بازمی‌گردد. اهمیت این نسخه زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم تنها دو سال پس از تألیف، با نسخه اصلی و به خط مرحوم شیخ طبرسی، مؤلف اثر، مقابله و تصحیح شده است.

 

وی این نسخه را از نظر قدمت و اعتبار علمی، اثری کم‌نظیر و حتی بی‌نظیر توصیف کرد و افزود: کاغذ به‌کاررفته در این تفسیر از انواع شناخته‌شده و اصیل کاغذ ایرانی است. افزون بر متن تفسیر، یک رساله مستقل از کاتب نسخه نیز در همین مجموعه وجود دارد که بر ارزش تاریخی آن می‌افزاید.

 

عباسی درباره کاتب این آثار توضیح داد: کاتب این نسخه‌ها محمد بن حسین بن حسن کندری بیهقی بوده که خود از علما به شمار می‌رفته و افزون بر کتابت، صاحب اثر علمی نیز بوده است. رساله‌ای از وی با تاریخ ۵۳۶ هجری قمری در همین مجموعه نگهداری می‌شود.

 

وی در بخش دیگری از سخنان خود به وجود نسخه‌ای از تورات به خط عبری اشاره کرد و گفت: این اثر چاپ سنگی است و نسخه خطی محسوب نمی‌شود. این کتاب در بمبئی و به زبان عبری و انگلیسی در سال ۱۹۱۹ میلادی منتشر شده و از نظر نسخه‌شناسی و مطالعات ادیان، اثری خاص و قابل توجه است.

 

این خادم بازنشسته حرم مطهر در ادامه به معرفی یکی از نسخه‌های هنری شاخص کتابخانه پرداخت و اظهار داشت: نسخه‌ای با عنوان «جنة‌الخلد» از جمله آثار بسیار ویژه این گنجینه است که به لحاظ نوع کتابت، چینش متن و کیفیت کاغذ، اثری کم‌مانند به شمار می‌رود. این نسخه بر روی کاغذ روغنی با درصد بالای ابریشم نگاشته شده و متن آن به‌صورت بسیار ریز و از جهات مختلف صفحه تنظیم شده است.

 

وی با اشاره به ظرافت‌های هنری این اثر افزود: تذهیب طلا، رنگ‌بندی دقیق و ماندگار و شیوه خاص نگارش، نشان‌دهنده اوج هنر کتاب‌آرایی در دوره خود است. تاریخ این نسخه به سال ۱۲۵۸ یا ۱۲۵۹ هجری قمری بازمی‌گردد.

 

عباسی در پایان خاطرنشان کرد: این نسخه افزون بر ارزش هنری، از نظر محتوایی نیز قابل توجه است و در آن، اطلاعاتی درباره چهارده معصوم(ع) از جمله ولادت، محل زندگی و شهادت ایشان به‌صورت منظم و هنرمندانه ارائه شده است؛ آثاری که نه‌تنها میراث حرم مطهر، بلکه بخشی از هویت تمدن اسلامی و شیعی به شمار می‌روند.