شماره چهاردهم دوفصلنامه علمی‑تخصصی «پژوهشنامه تبلیغ اسلامی» ویژه پاییز و زمستان ۱۴۰۴ منتشر شد + دانلود

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، این مجله که به صاحب امتیازی معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم منتشر می‌شود، در تازه‌ترین شماره خود با حضور نویسندگان برجسته، تلاش کرده است تا ضمن تبیین مبانی نظری ایمان، الگوهای عملی برای مبلغان و فعالان فرهنگی ارائه دهد.

 

 

در نخستین مقاله، دکتر سیداکبر حسینی قلعه‌بهمن با رویکردی تحلیلی‑توصیفی به بررسی رابطه دوسویه «ایمان» و «اخلاق» پرداخته است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، ایمان به‌مثابه باور به خدا، عالم غیب و معاد، بنیان‌های هستی‌شناختی و ارزش‌شناختی نظام اخلاقی را تعیین می‌کند و از سوی دیگر، اخلاق نیز با ایفای نقش‌هایی چون زمینه‌سازی برای پذیرش ایمان، تقویت آن، آزمون ایمان واقعی و تجلی بیرونی باور دینی، مکمل ایمان به شمار می‌رود. این مقاله تأکید می‌کند که رابطه ایمان و اخلاق، تعاملی و تقویت‌کننده یکدیگر است.

 

 

دکتر جواد دانش در مقاله «ایمان و مسئولیت اخلاقی» دامنه مسئولیت عامل اخلاقی در زیست مؤمنانه را بررسی کرده است. این پژوهش نشان می‌دهد که مسئولیت اخلاقی انسان بر مبنای عبودیت و بندگی خدا سامان می‌یابد و قلمرویی فراتر از تصور معمول دارد: از تکالیف در برابر حضرت حق گرفته تا مسئولیت در برابر خود، دیگر انسان‌ها، حیوانات و حتی محیط زیست. نکته بدیع این نوشتار، توجه به «ترک فعل‌ها» به عنوان مصادیق مسئولیت اخلاقی است؛ بدین معنا که انسان نه تنها در قبال کارهایی که انجام می‌دهد، بلکه در قبال کارهایی که باید انجام دهد و ترک می‌کند نیز بازخواست خواهد شد.

 

 

دکتر مهدی امیدی نقلبری در مقاله «ایمان و سیاست» با مقایسه دو رویکرد توحیدی و سکولار، تصویری روشن از پیوند ناگسستنی ایمان و سیاست در اندیشه اسلامی ارائه داده است. بر خلاف نگاه سکولار که بر جدایی دین از عرصه حکومت تأکید دارد، در اسلام، ایمان روح و مشروعیت سیاست را تعیین می‌کند و سیاست توحیدی بستر عملیاتی‌شدن ایمان در سطح کلان جامعه است. نویسنده با اشاره به مفهوم «ولایت» آن را اوج این پیوند دوسویه معرفی کرده و سیاست را در این چارچوب، از عالی‌ترین عبادات برشمرده است.

 

 

دکتر مهدی شجریان در مقاله «ایمان و عدالت» با بهره‌گیری از آیات و روایات، رابطه این دو مفهوم را در چهار سطح عدالت الهی، عدالت فردی، عدالت اجتماعی و عدالت سیاسی تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایمان واقعی بدون التزام به عدالت در هیچ‌یک از این سطوح تحقق نمی‌یابد. به باور نویسنده، عدالت در منظومه فکری اسلام نه یک فضیلت اختیاری، بلکه معیار اصلی سنجش ایمان و جامعه مؤمنانه است؛ جامعه‌ای که عدالت در تمام لایه‌های آن جاری باشد.

 

 

دکتر سعید روستاآزاد در مقاله «ایمان و مقاومت» با مطالعه مصداقی مکتب شهیدان حاج قاسم سلیمانی و سیدحسن نصرالله، مبانی قرآنی مقاومت اسلامی را تبیین کرده است. بر اساس این پژوهش، لوازم اصلی مقاومت و جهاد در راه خدا عبارت‌اند از: ایمان عمیق، توکل بر خدا و نفی طاغوت. نویسنده با تحلیل ابعاد شخصیتی این دو شهید، ویژگی‌های برجسته‌ای چون عبادت شبانه، توسل به اهل‌بیت (ع)، عشق به شهادت و ولایت‌مداری را از عوامل ماندگاری و الگوشدن آنان معرفی کرده است. این مقاله بر ضرورت معرفی این الگوها به نسل جوان برای مقابله با هجمه‌های فرهنگی دشمن تأکید می‌کند.

 

 

دکتر احمد شاکرنژاد در مقاله «از ایمان به خدا تا ایمان به خود» با رویکردی انتقادی، تحول مفهوم ایمان در معنویت عصر جدید را واکاوی کرده است. نویسنده نشان می‌دهد که در سنت اسلامی، ایمان یک رابطه وجودی دوسویه با امر متعالی است، اما در فرهنگ معاصر و به ویژه در جنبش‌های موسوم به «معنویت جدید»، ایمان به تدریج از خدا به «خود» (توانایی‌های درونی، خودباوری مطلق و حتی خودالوهی) منتقل شده است. این پژوهش با تدوین شاخص‌های الهیاتی قابل سنجش، تفاوت میان «خودباوری» سازنده در دین و «خودایمانی» جانشین خدایمانی را روشن ساخته و هشدار می‌دهد که این جابجایی مفهومی می‌تواند به پارادایمی خودمرجع و عاری از عبودیت بینجامد.

 

 

عبدالکریم پاک‌نیای تبریزی در مقاله «ایمان و تربیت» با تأکید بر اینکه نقش ایمان در تربیت انسان با هیچ روش دیگری قابل مقایسه نیست، مهم‌ترین روش تربیتی قرآن را «رسوخ دادن ایمان به غیب در وجود انسان» معرفی کرده است. به باور نویسنده، تربیت ایمان‌محور فراتر از انتقال اطلاعات عمل می‌کند؛ معرفت را در قلب انسان ایجاد می‌کند، فکر و شخصیت فرد را تعالی می‌بخشد و از یک انسان ساده، شخصیتی کامل چون سلمان فارسی یا بلال حبشی می‌سازد. در مقابل، عالم بی‌عمل و حافظ قرآنی که تربیت ایمانی نیافته باشد، خطرش از یک فرد عادی بسیار بیشتر است.

 

 

دکتر محمدعلی مبینی در مقاله «ایمان و معیشت» به نقد دو رویکرد افراطی یعنی دنیامداری غافل از آخرت و دنیاگریزی به بهانه دین‌داری پرداخته و الگوی میانه و مطلوب اسلام را «دنیاپردازی مؤمنانه» معرفی کرده است. در این الگو، ایمان و معیشت در تعارض نیستند، بلکه فعالیت‌های اقتصادی و معیشتی در صورت همراهی با نیت الهی و جهت‌گیری اخروی، خود به عبادت و مایه قرب الهی تبدیل می‌شوند. نویسنده با اشاره به روایات، تالش برای تأمین معیشت خانواده را گاه همتراز جهاد در راه خدا یا حتی برتر از آن دانسته است.

 

 

فرج‌الله میرعرب و محمد طهماسبی در مقاله «ایمان و سلامت» با استناد به آیات و روایات، رابطه مستقیم ایمان به خدا را با سلامت جسمی و روانی تبیین کرده‌اند. به گزارش این پژوهش، مؤمن واقعی با ورود به «حصن حصین» توحید، از آفات اضطراب، ناامیدی، بدبینی و فشارهای روحی در امان می‌ماند. نویسندگان با ذکر نمونه‌هایی از زندگی پیامبران (از نجات حضرت ابراهیم از آتش تا رفع نازایی حضرت زکریا)، نشان داده‌اند که ایمان نه تنها آرامش‌بخش دل است، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز معجزات و شفای بیماری‌های جسمانی نیز باشد.

 

گفتنی است دوفصلنامه «پژوهشنامه تبلیغ اسلامی» در پایگاه‌های معتبر علمی مانند Magiran.com، Noormags.ir، Civilica.com و پرتال نشریات دفتر تبلیغات اسلامی نمایه می‌شود. علاقه‌مندان برای دسترسی به مقالات و اطلاعات بیشتر می‌توانند به سامانه نشریه به نشانی jip.dte.ir مراجعه کنند.

 

علاقه‌مندان جهت مطالعه کامل این پژوهشنامه و دانلود آن، می‌توانند  کلیک کنند.