«حوزه پیشرو» بدون بازتعریف نسبت فقه و جامعه محقق نمیشود
حجتالاسلام رحیمی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه آذربایجان شرقی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، با اشاره به سالگرد صدور پیام راهبردی رهبر معظم انقلاب درباره «حوزه پیشرو و سرآمد» اظهار داشت: این پیام را نباید صرفاً در قالب یک توصیه مدیریتی یا آموزشی تحلیل کرد؛ بلکه باید آن را سندی راهبردی برای عبور حوزه از وضعیت سنتیِ منفعل به سمت حوزهای تمدنساز، کنشگر و آیندهپرداز دانست.
وی افزود: رهبر انقلاب در این پیام، افق جدیدی از کارکرد حوزه را ترسیم میکنند؛ افقی که در آن حوزه علمیه فقط محل تدریس و تربیت فردی نیست، بلکه مرکزی برای تولید فکر، هدایت اجتماعی، طراحی نظامات اسلامی و مدیریت فکری جامعه اسلامی به شمار میرود.
این استاد سطوح عالی حوزه با بیان اینکه یکی از مهمترین چالشهای امروز حوزه، فاصله میان «متن علمی» و «واقعیت اجتماعی» است، تصریح کرد: بخشی از ساختار علمی حوزه همچنان با مسائل چند دهه گذشته حرکت میکند، در حالی که جامعه با مسائل پیچیده و نوظهوری در حوزه خانواده، رسانه، اقتصاد، هویت، فناوری و سبک زندگی مواجه است؛ از اینرو حوزه پیشرو، حوزهای است که قدرت فهم تحولات زمانه و تبدیل آن به مسئله علمی را داشته باشد.
وی ادامه داد: تأکید رهبر انقلاب بر «فقه امتساز» دقیقاً ناظر به همین مسئله است. فقه امتساز به این معناست که فقه بتواند از سطح پاسخ به مسائل فردی عبور کرده و به مرحله طراحی الگوی اداره جامعه، حکمرانی فرهنگی، عدالت اجتماعی و تمدن اسلامی برسد.
حجتالاسلام رحیمی خاطرنشان کرد: اگر فقه نتواند در عرصههای کلان اجتماعی و تمدنی حضور مؤثر داشته باشد، به تدریج از میدان اداره جامعه کنار گذاشته میشود و این همان خطری است که غرب سکولار برای جوامع اسلامی طراحی کرده است.
وی با اشاره به تحولات منطقه و تقابل جبهه مقاومت با نظام سلطه اظهار داشت: امروز مسئله فلسطین، جنگ رسانهای، نبرد شناختی و تقابل تمدنی میان اسلام و غرب، صرفاً مسائل سیاسی نیستند؛ بلکه بخشی از میدان مسئولیت حوزههای علمیه به شمار میروند. حوزه نمیتواند نسبت به تحولات امت اسلامی بیتفاوت باشد.
این استاد حوزه علمیه افزود: یکی از نقاط قوت تاریخی حوزههای شیعه، حضور در متن تحولات اجتماعی بوده است از دوران مبارزه با استعمار گرفته تا نهضت مشروطه، قیام تنباکو و انقلاب اسلامی، علما زمانی اثرگذار بودند که در کنار مردم ایستادند و نسبت به سرنوشت جامعه احساس مسئولیت کردند.
وی با بیان اینکه حوزه امروز نیازمند «تحول روشی» است، تصریح کرد: تحول به معنای عبور از اصالتهای حوزوی نیست؛ بلکه به معنای روزآمدسازی ابزارها، شیوههای آموزشی و نظام ارتباطی حوزه با جامعه است طلبه امروز باید علاوه بر تسلط بر متون اصیل، قدرت تحلیل رسانه، فهم جریانهای فکری و مهارت گفتوگو با نسل جدید را نیز داشته باشد.
حجتالاسلام رحیمی در ادامه، یکی از خلأهای موجود را کمرنگ بودن مطالعات میانرشتهای در حوزه دانست و گفت: حوزه برای نقشآفرینی مؤثر در تمدنسازی، ناگزیر از ارتباط عمیقتر با علوم انسانی، مسائل اجتماعی و نیازهای واقعی جامعه است؛ زیرا تمدن اسلامی تنها با مباحث نظری شکل نمیگیرد، بلکه نیازمند تولید الگوهای عملیاتی در عرصههای مختلف است.
وی همچنین درباره نقش نسل جوان طلاب اظهار داشت: نسل جدید طلاب از ظرفیت فکری، انگیزه انقلابی و توان رسانهای قابل توجهی برخوردار است، اما این ظرفیت نیازمند هدایت، میداندادن و اعتماد است اگر به جوانان طلبه فرصت داده شود، میتوانند در عرصه جهاد تبیین و پاسخگویی به شبهات، نقشآفرینی مؤثری داشته باشند.
این استاد سطوح عالی حوزه علمیه آذربایجان شرقی با تأکید بر ضرورت حفظ معنویت و تهذیب در کنار پیشرفت علمی بیان کرد: خطر بزرگ برای هر مجموعه علمی، گرفتار شدن در ظواهر و از دست دادن روح اخلاص و معنویت است حوزهای میتواند پیشرو باشد که علم، تهذیب، مجاهدت و مردمی بودن را همزمان حفظ کند.
وی در پایان تأکید کرد: تحقق «حوزه پیشرو و سرآمد» نیازمند یک عزم جدی در همه سطوح حوزه است؛ از مدیریت و برنامهریزی گرفته تا نظام آموزشی، تبلیغی و پژوهشی. حوزه آینده باید بتواند هم میراث عظیم علمی گذشته را حفظ کند و هم پاسخگوی نیازهای پیچیده انسان معاصر باشد؛ در غیر این صورت، از ایفای نقش تاریخی خود بازخواهد ماند.