کالبدشکافی میراث اجتماعی و تمدنی رهبر شهید در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، پنل اول هم‌اندیشی علمی «میراث اجتماعی و تمدنی رهبر شهید(ره)» با حضور جمعی از اساتید، پژوهشگران امروز در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد. در این نشست، صاحب‌نظران از منظرهای مختلف حقوقی، جامعه‌شناختی، ارتباطی، فرهنگی و حکمرانی، ابعاد گوناگون منظومه فکری رهبر شهید را مورد بررسی قرار دادند.

در این هم‌اندیشی، سخنرانان با تمرکز بر موضوعاتی همچون تثبیت نهادی جمهوری اسلامی، سرمایه اجتماعی، نظم اجتماعی، تکثر فرهنگی، امر قدسی و الگوی حکمرانی اسلامی، تلاش کردند تصویری جامع از میراث فکری و تمدنی رهبر شهید در چهار دهه هدایت انقلاب اسلامی ارائه کنند.

نخستین سخنران این نشست، دکتر سیدجواد حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)، بود که در سخنانی با عنوان «آیت‌الله خامنه‌ای و تثبیت نهادی جمهوری اسلامی ایران» نقش رهبر شهید را در عبور جمهوری اسلامی از حکمرانی شخص‌محور به حکمرانی ساختارمحور تبیین کرد. وی با اشاره به روند تحول قانون اساسی پس از بازنگری سال ۱۳۶۸، تأکید کرد که یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های رهبر معظم انقلاب، تقویت شخصیت حقوقی نظام، قانون‌گرایی، نهادسازی و تثبیت سازوکارهای قانونی برای اداره کشور بوده است.

دکتر حسینی همچنین تحول جایگاه مجمع تشخیص مصلحت نظام، اهتمام به اندیشه دولت حقوقی در فقه سیاسی شیعه و مدیریت بحران‌ها از طریق سازوکارهای نهادی را از جلوه‌های این رویکرد دانست و مدیریت کشور پس از شهادت آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی را نمونه‌ای عملی از نگاه نهادمحور رهبر شهید ارزیابی کرد.

در ادامه، دکتر محمد محمدی‌کیا، عضو هیئت علمی پژوهشکده امام خمینی(ره)، در ارائه‌ای با عنوان «از تکثرگرایی فرهنگی تا بعثت مستمر اجتماعی» به تبیین الگوی تعامل فرهنگی در منظومه فکری رهبر شهید پرداخت.

وی با تأکید بر اینکه تکثر فرهنگی در چارچوب هویت اسلامی ـ ایرانی نه تهدید بلکه سرمایه‌ای برای تمدن‌سازی است، تفاوت میان «هم‌زیستی» و «هم‌آفرینی» را تشریح کرد و گفت جامعه مطلوب در اندیشه امامین انقلاب، جامعه‌ای پویا و مشارکت‌محور است که در آن اقوام، مذاهب، نخبگان و نسل جوان در فرآیند پیشرفت و تحقق حیات طیبه نقش‌آفرینی می‌کنند.

سپس دکتر علی فتوتیان، پژوهشگر جامعه‌شناسی، در سخنانی با عنوان «پویایی نظم اجتماعی و آینده ایران؛ درک میراث رهبر شهید(ره)» با نگاهی تمدنی به تحولات جامعه ایران پرداخت.

وی انقلاب اسلامی را آغاز شکل‌گیری نظمی نوین مبتنی بر امر قدسی دانست و اظهار کرد جامعه ایران همچنان در مرحله تأسیس یک نظم تمدنی جدید قرار دارد. فتوتیان با اشاره به تغییر رویکرد اندیشکده‌های غربی به سمت نظریه‌های آشوب و پیچیدگی، این تغییر را ناشی از ناکامی الگوهای کلاسیک توسعه در مواجهه با جمهوری اسلامی دانست و بر ضرورت شناخت دقیق این راهبردها برای حفظ و تثبیت نظم اجتماعی تأکید کرد.

دکتر آزاده محمودیان، پژوهشگر ارتباطات و علوم اجتماعی، دیگر سخنران این نشست بود که با موضوع «خوانش امر قدسی و روایت‌پردازی قدسی از مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید» به تحلیل ابعاد ارتباطی و اجتماعی این رویداد پرداخت.

وی تشییع رهبر شهید را جلوه‌ای از بازتولید سرمایه اجتماعی، تجلی امر قدسی و استمرار پیوند مردم با ولایت دانست و با اشاره به حضور گسترده مردم در آیین‌های تشییع شخصیت‌های برجسته انقلاب، این اجتماعات را پدیده‌ای فراتر از الگوهای متعارف علوم اجتماعی غربی توصیف کرد. محمودیان همچنین بر ظرفیت این رویدادها در بازنمایی انسجام ملی و تقویت هویت دینی و انقلابی تأکید کرد.

آخرین سخنران این هم‌اندیشی، دکتر محسن ردادی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، بود که در ارائه‌ای با عنوان «مکانیسم‌های تولید سرمایه اجتماعی در اندیشه شهید خامنه‌ای(ره)» به بررسی مبانی نظری سرمایه اجتماعی در منظومه فکری رهبر شهید پرداخت.

وی با مقایسه این دیدگاه با نظریات رایج غربی، تصریح کرد که سرمایه اجتماعی در اندیشه رهبر معظم انقلاب یک دارایی ایستا نیست، بلکه فرآیندی پویا و مستمر است که بر پایه هویت مشترک، اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت، عدالت، خدمت‌رسانی و صداقت مسئولان شکل می‌گیرد. ردادی همچنین بی‌عدالتی، فساد و فاصله گرفتن مسئولان از ارزش‌های انقلاب را از مهم‌ترین عوامل تضعیف سرمایه اجتماعی دانست و مقاومت جمعی و افزایش توان کنش اجتماعی را از مهم‌ترین کارکردهای این سرمایه برشمرد.

در نهایت، هم‌اندیشی علمی «میراث اجتماعی و تمدنی رهبر شهید(ره)» کوشید با گرد هم آوردن دیدگاه‌های میان‌رشته‌ای، ابعاد مختلف میراث فکری و مدیریتی رهبر شهید را از منظر حقوق عمومی، فقه سیاسی، جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی، ارتباطات و حکمرانی بررسی کند. محور مشترک سخنان ارائه‌شده در این نشست، تبیین نقش رهبر شهید در نهادسازی، تقویت سرمایه اجتماعی، مدیریت پویایی‌های اجتماعی، تثبیت ساختارهای حکمرانی و ارائه الگویی بومی برای پیشبرد تمدن نوین اسلامی بود.