فقیه باید سکان هدایت هوش مصنوعی در عرصه دین را در دست بگیرد

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، بهروز مینایی، عضو هئیت علمی دانشگاه علم و صنعت ظهر امروز در مراسم رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی مؤسسه «علم، تمدن و عرفان»، با ابراز خرسندی از حضور اساتید، فضلا و فرهیختگان حوزه در این مراسم، اظهار کرد: امروز در جمعی از فرهیختگان حوزه که دغدغه کاربست هوش مصنوعی در دین، اجتهاد و فقاهت را دارند، چند محصول فناورانه را معرفی و عرضه می‌کنیم.

وی با اشاره به مفهوم «اسلام و هوش مصنوعی» و ضرورت تبیین رابطه این دو حوزه، افزود: برای فهم بهتر این رابطه می‌توان از تجربه شهید مطهری در تبیین نسبت «اسلام و ایران» استفاده کرد؛ ایشان تلاش کردند دو مقوله دین و ملیت را در کنار یکدیگر دیده و خدمات متقابل اسلام و ایران را تبیین کنند.

مینایی ادامه داد: همان‌گونه که شهید مطهری به دنبال ایجاد یک پیوند و هم‌افزایی میان اسلام و هویت ایرانی بود، امروز نیز می‌توان رابطه متقابلی میان علم و فناوری از یک سو و دین از سوی دیگر تعریف کرد؛ به‌ویژه در رأس فناوری‌های راهبردی امروز، هوش مصنوعی قرار دارد که بر بسیاری از صنایع و عرصه‌های زندگی انسان اثرگذار خواهد بود.

هوش مصنوعی؛ فرصتی برای گسترش فعالیت‌های دینی

وی با بیان اینکه رابطه اسلام و هوش مصنوعی باید دوسویه باشد، تصریح کرد: از یک سو، هوش مصنوعی می‌تواند گستره فعالیت‌های دینی را توسعه دهد و در آموزش، پژوهش، تبلیغ و تبیین معارف دینی تحول ایجاد کند.

استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت افزود: هوش مصنوعی می‌تواند با توانمندی و خستگی‌ناپذیری خود، شیوه‌های جدیدی از آموزش و پژوهش را در اختیار حوزه‌های علمیه و مراکز دینی قرار دهد و بسیاری از فرآیندهای علمی و تحقیقاتی را متحول کند.

وی در عین حال هشدار داد: از سوی دیگر، اگر هوش مصنوعی رها و بدون چارچوب‌های معرفتی و ارزشی توسعه پیدا کند، ممکن است به بیراهه برود؛ بنابراین اسلام و آموزه‌های دینی می‌توانند در هدایت و کنترل این فناوری نقش‌آفرین باشند.

مینایی با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره «انسان در حلقه فناوری» اظهار کرد: در ادبیات جدید، از انسان و نقش او در کنترل فناوری سخن گفته می‌شود، اما ما معتقدیم این نقش‌آفرینی باید در چارچوب ارزش‌های الهی تعریف شود؛ یعنی در کنار فناوری، وحی الهی و اندیشه دینی نیز باید در حلقه تصمیم‌سازی و هدایت قرار گیرد.

فقیه باید سکان هدایت هوش مصنوعی در عرصه دین را در دست بگیرد

وی با تشبیه هوش مصنوعی به یک ماشین قدرتمند گفت: اگر هوش مصنوعی را یک ماشین بسیار سریع و قدرتمند بدانیم، باید این ماشین یک راننده و هدایتگر داشته باشد و در حوزه دین، این هدایت باید بر عهده فقیه و اندیشمند دینی باشد تا این فناوری در مسیر صحیح مورد استفاده قرار گیرد.

مینایی با اشاره به سابقه ایده استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند اجتهاد، گفت: از سال ۱۳۷۷ ایده استفاده از هوش مصنوعی برای اجتهاد و تأثیر این فناوری بر فرآیند آموزش و پژوهش حوزه‌های علمیه در ذهن ما وجود داشت.

وی افزود: هوش مصنوعی می‌تواند در فرآیند اجتهاد، آموزش و پژوهش‌های حوزوی و حتی در عرصه‌هایی مانند قضاوت، تنظیم قوانین و کمک به قانون‌گذاری و تنقیح قوانین مورد استفاده قرار گیرد.

برگزاری همایش «هوش مصنوعی و اجتهاد» با ارائه ۷۰ مقاله

مینایی ادامه داد: این دغدغه‌ها در نهایت به برگزاری همایشی در سال ۱۳۹۹ منجر شد که در آن حدود ۷۰ مقاله ارائه شد و پس از آن نیز حرکت‌های مختلفی در حوزه و سایر مراکز علمی برای بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر دین و اجتهاد شکل گرفت.

وی با اشاره به مرحله دوم این حرکت علمی اظهار کرد: در کنار بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر دین، باید موضوع تأثیر اسلام بر هوش مصنوعی نیز مورد توجه قرار می‌گرفت؛ به همین دلیل، آیت‌الله اعرافی بلافاصله پس از آن همایش بر ضرورت بررسی پیامدها و پرسش‌های جدیدی که ورود هوش مصنوعی به جامعه برای فقه، فلسفه، علوم انسانی و سایر حوزه‌های معرفتی ایجاد می‌کند، تأکید کردند.

مینایی گفت: این پرسش که هوش مصنوعی چه مسائل جدیدی برای فقه، فلسفه، کلام، اخلاق و علوم اجتماعی ایجاد می‌کند، مسئله‌ای است که باید اندیشمندان دینی پاسخ آن را ارائه کنند؛ همان‌طور که علوم انسانی در