راهکار مقابله با شبهات سازمانیافته دینی
به گزارش خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا، آیت الله نجمالدین طبسی در دویستوشصتوچهارمین نشست از سلسله نشستهای مــــرکـــز مـــطالعات و پــاســخگــویی بـه شبــــهــات (حوزههای علمیه) با همکاری موسسه سراج منیر توحید (دارالاعلام) برگزار شد، بر ضرورت اتخاذ رویکرد فعال، عالمانه و عزتمندانه در مواجهه با جریانهای معاند مذهبی تأکید کرد و گفت: سیره اهلبیت علیهمالسلام به ما میآموزد که در برابر هجمهها، نه منفعل باشیم و نه از دایره ادب و اخلاق خارج شویم.
وی با اشاره به تجربیات شخصی خود در مواجهه با وهابیون، تصریح کرد: در موارد متعددی، چه در مدینه منوره و چه در دیگر کشورها، با توهینها و فحاشیهایی روبهرو بودهام، اما همواره تلاش کردهام با حفظ متانت، لبخند و منطق پاسخ بدهم؛ چراکه تنزل یافتن به سطح توهینکننده، خلاف شأن پیروان اهلبیت علیهمالسلام است.
این استاد حوزه با اشاره به نمونهای از مناظرات خود در خارج از کشور افزود: در یکی از جلسات سخنرانی در بیروت و در مرکز امام خمینی(ره)، یکی از حاضران با رویکردی طلبکارانه و بدون حتی سلام وارد بحث شد و اتهامات و توهینهایی را علیه باورهای شیعه مطرح کرد؛ از جمله نسبتهای ناروا به صحابه پیامبر اکرم صلیالله علیه وآله. در پاسخ، با تأکید بر موضع اعتقادی شیعه، تبیین شد که نه همه صحابه مورد طعن قرار میگیرند و نه نگاه ما مشابه نگاه افراطی جریانهای تکفیری است.
وی ادامه داد: با طرح پرسشهای مستدل و اشاره به تناقضهای موجود در گفتار طرف مقابل، فضای بحث که ابتدا متشنج و طولانی به نظر میرسید، در مدت کوتاهی به بنبست فکری برای او رسید و عملاً امکان ادامه مجادله از وی سلب شد.
آیت الله طبسی با تأکید بر اینکه مناظره دینی باید بر پایه منطق، احترام و استدلال باشد، خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که برخورد عقلانی و اخلاقمحور، مؤثرترین راه در مواجهه با جریانهای افراطی است و میتواند بدون درگیری و تنش، حقیقت را روشن سازد.
تأکید بر مناظره تهاجمیِ منطقی در مواجهه با شبهات سازمانیافته مذهبی
وی با اشاره به حضور خود در مناطق مختلف شیعهنشین، اهلسنت و حتی مسیحینشین گفت: در یکی از این مناطق، فردی با پیشزمینه ذهنی و شبهات آماده، قصد داشت با فضاسازی رسانهای و هیجانی، مناظره را به میدان اتهامزنی و تحریف بکشاند؛ در حالی که آداب اولیه مناظره، از جمله معرفی طرفین و شفافسازی مبانی بحث، رعایت نمیشد.
این استاد حوزه با بیان اینکه برخی شبهات با هدف «فهم حقیقت» مطرح نمیشوند، افزود: در چنین مواردی، پاسخهای صرفاً توضیحی یا حلی کارآمد نیست و باید با پاسخهای نقادانه و تهاجمیِ مستند، طرف مقابل را به تناقضهای گفتاری و ناتوانی علمیاش متوجه کرد. بسیاری از این افراد، بستههای شبهه آماده دارند و بهدنبال بمباران تبلیغاتی هستند، نه گفتوگوی علمی.
وی با اشاره به نمونهای از این مناظرات اظهار داشت: در یکی از جلسات، فردی با استنادهای نادرست به تحریف قرآن و نسبت دادن ادعاهایی خلاف واقع به منابع، تلاش داشت فضای بحث را مدیریت کند، اما با ارجاع دقیق به منابع اصلی و سنجش علمی ادعاها، عملاً دچار سردرگمی شد و توان ادامه بحث را از دست داد.
آیت الله طبسی همچنین به تجربهای دیگر در مسجدالحرام اشاره کرد و گفت: در آنجا جوانی با در دست داشتن کتابی که مدعی برتری علمی آن بود، شبههای درباره ماجرای قلم و دوات پیامبر اکرم صلیالله علیه وآله مطرح کرد و تلاش داشت با استناد ناقص به برخی روایات، نتیجهگیریهای اعتقادی انحرافی ارائه دهد؛ اما با طرح پرسشهای دقیق درباره تناقضهای تاریخی و روایی و سنجش منطقی ادعاها، فضای بحث بهگونهای تغییر کرد که طرف مقابل دچار تزلزل جدی شد.
وی تأکید کرد: مناظره دینیِ مؤثر، نه با توهین و خشونت، بلکه با اشراف علمی، تسلط بر منابع طرف مقابل و شجاعت در نقد مستند محقق میشود. تجربه نشان داده است که در برابر جریانهایی که قصد فهم ندارند، باید با همان منطق استدلالی، اما با رویکرد فعال و قاطع وارد شد.
تبیین ضرورت مناظره فعال و مستدل در برابر اهانتهای اعتقادی جریانهای افراطی
آیت الله طبسی در ادامه به نمونه دیگری از شبههافکنیها اشاره کرد و گفت: در مواردی، برخی با طرح گزینشی روایات تاریخی، تلاش میکنند با برداشتهای نادرست، اتهاماتی را متوجه جایگاه امهاتالمؤمنین کنند؛ در حالی که این نقلها، اگر بهدرستی و در بستر تاریخی و فقهی خود تحلیل شوند، نهتنها حاوی اهانت نیستند، بلکه نشاندهنده شرایط خاص اجتماعی و فرهنگی آن دوراناند و سوءاستفاده از آنها، تحریف آگاهانه تاریخ است.
وی تأکید کرد: بیان این مباحث با استناد به منابع معتبر خود اهلسنت، نشان میدهد که شیعه نه اهل جسارت است و نه توهین، بلکه خواهان گفتوگوی علمی و روشن شدن حقیقت است.
این استاد حوزه خاطرنشان کرد: امروز جریانهای افراطی تلاش میکنند با بمباران شبهات، فضای فکری زائران و جوانان را مخدوش کنند؛ در چنین شرایطی، طلاب و مبلغان باید به مناظره تهاجمیِ مستدل، همراه با اخلاق و تسلط علمی مجهز باشند تا بتوانند از باورهای اسلامی و وحدت امت دفاعی مؤثر داشته باشند
تأکید بر لزوم تغییر رویکرد مناظرات دینی از دفاعی به تهاجمیِ مستدل
آیت الله طبسی در ادامه با اشاره به مناظرات خود در موضوع امامت و خلافت، گفت: در بحث مشروعیت خلافت امیرالمؤمنین علیهالسلام، استدلالهای قرآنی و روایی متعددی وجود دارد که باید بهصورت منسجم و نقادانه بررسی شود. در مقابل، بسیاری از ادعاهای مطرحشده درباره خلافت دیگران، یا از نظر سندی دچار اشکال است، یا از نظر دلالی توان اثبات ادعا را ندارد.
وی افزود: بررسی دقیق آیات، روایات و ادعای اجماع نشان میدهد که آنچه بهعنوان اجماع مطرح میشود، در واقع فاقد پشتوانه روشن تاریخی و فقهی است و نمیتواند مبنای مشروعیت قرار گیرد.
این استاد حوزه با اشاره به آثار مکتوب خود در این حوزه خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که وقتی مباحث بهصورت مستند، منظم و تهاجمیِ علمی مطرح میشود، اثرگذاری آن بهمراتب بیشتر است؛ بهگونهای که برخی از این آثار در مدت کوتاهی با استقبال گسترده و چندین نوبت تجدید چاپ مواجه شدهاند.
وی در پایان تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند خروج از روشهای صرفاً دفاعی و انفعالی هستیم و باید با الگوگیری از سیره ائمه اطهار علیهمالسلام، با قدرت استدلال، اخلاق اسلامی و اعتماد به نفس دینی، از حقانیت مکتب اهلبیت دفاع کنیم.