واکاوی جایگاه زن در نظامسازی پیامبر اسلام
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در چهارمحال و بختیاری، به همت کارگروه معارف قرآن حوزه علمیه ریحانة الرسول سلام الله علیها و مقر دختران انقلاب دارالقرآن الکریم شهر شلمزار، سلسله جلسات مجازی «کوثر نور» با موضوع معارف قرآن و محوریت آیات ناظر به مسائل بانوان هر شب پخش میشود. در این جلسات حجتالاسلام والمسلمین مهدی طاهری، عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد و مدرس حوزه علمیه چهارمحال و بختیاری به بیان مباحث معطوف بر مسائل بانوان با استناد به دیدگاه قرآن میپردازد. نشست سوم از سلسله جلسات مجازی «کوثر نور» از نظر خوانندگان گرامی میگذرد:
در ادامه مباحث گذشته درباره آیات ناظر به مسائل بانوان در قرآن کریم، موضوع امشب ما در خصوص طراحی نظام کوثری است. گفتیم که رسالت پیغمبر خدا (ص) نه یک رسالت صرفاً اجتماعی بلکه یک رسالت جهانی و تاریخی است، یعنی پیامبر (ص) برای حیات بشری و تاریخ بشر باید مدلی را ارائه میکردند. در جلسات گذشته همچنین بحثهای مبنایی و اساسی مطرح کردیم که از جمله تفاوتی در نظام خلقت انسان بین زن و مرد و وجود یک گوهر واحد به نام انسان به بحث گذاشته شد؛ همچنین عدم تفاوت در نظام ارزشگذاری بین زن و مرد در ساحتهایی چون سعادت و کمال و حیات اجتماعی در ابعاد مختلف مطرح شد.
پیامبر (ص) برای اینکه بتوانند تفکر توحیدی را در گستره تاریخ بسط دهند نیازمند طراحی نظام شامل نظامهای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بودند اما اولین چالش حضرت مربوط به نظام اجتماعی و نظام سیاسی عصر خودشان بود. در نظامی که پیغمبر خدا (ص) بنا بود در آن حکمرانی کنند، نظام قبیله بود که به تعبیر قرآن کریم میتوانیم با عنوان نظام تکاثری در مقابل نظام کوثری پیامبر (ص) از آن یاد کنیم.
اساسیترین ارزشها و مولفههای این نظام تکاثری در شکلدهی به قدرت و ساختار سیاسی جامعه شامل دو واژه «قدرت» و «ثروت» بود با این توضیح که اگر شخصی ثروت یا قدرت زیادی داشت قاعدتاً اجازه حکمرانی و تأثیرگذاری اجتماعی و امورات سیاسی در جامعه را پیدا میکرد.
جایگاه دختر در جامعه جاهلی عصر پیامبر (ص)
«پسران» یکی از عناصر و مولفههای قدرت در جامعه عرب آن دوران پیامبر (ص) بودند یعنی اگر کسی ۱۰ پسر داشت اصطلاحاً لقب «سعد العشیره» به او میدادند که به معنی انسان خوشبخت قبیله است. در آن نظام چنانچه کسی پسری نداشت اصطلاحاً او را دارای فرزند تلقی نمیکردند و به او «ابتر» میگفتند. نقل است شخصی به نام عاص بن وائل زمانی که با پیغمبر خدا (ص) گفتگویی کرد و از کنار حضرت رد شد، عدهای از او پرسیدند با چه کسی گفتگو میکردی، با اشاره به پیامبر (ص) کرد و گفت که با این ابتر گفتگو کرده است.
آیات مبارکات سوره کوثر نازل شد. در پاسخ به این پرسش که مراد از کوثر چیست، مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر مبارک المیزان جلد ۲۰، قریب به بیست و چند دیدگاه مطرح و با قاطعیت تمام اعلام میکند که مراد از کوثر، خیر کثیر و مراد از این خیر کثیر حضرت صدیقه سلام الله علیها است.
این مسئله از جهتی میتواند مهم باشد چرا که در جامعه آن روز، بر طبق نص صریح قرآن در آیات مبارکات ۵۸ و ۵۹ از سوره مبارکه نحل اگر خبر تولد دختری به شخصی میرسید صورتش سیاه و عصبانی میشد و از بدیِ خبر در هر جمعی که بود، از آنجا فرار میکرد و از ننگ دختردار شدن احساس شرم داشت. قرآن اما تولد دختران را بشارت میداند و در چنین جامعهای خداوند متعال به پیغمبر (ص) بعد از دو پسر ایشان یعنی قاسم و عبدالله که از دنیا رفتند، دختری عطا فرمود و نسل پیامبر (ص) نهتنها ابتر نماند بلکه مرحوم علامه طباطبایی میفرماید هیچ نسلی با برکتتر از حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها نیست.
در جامعهای که مردم از بشارت تولد دختران خشمگین و ناراحت میشدند و فرار میکردند بلکه دخترانشان را میکشتند، پیغمبر خدا (ص) نظامی از نظامات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بنا گذاشتند که پربرکتترین، پرخیرترین و پرسودترین نظام تاریخ بشریت تا امروز بوده است. حضرت برای اینکه با این جامعه مواجه شوند و بتوانند یک نظام ارزشی را در سرتاسر تاریخ معرفی کنند که اساسیترین و پایهایترین ارزش آن کرامت بانوان است، خودشان باید اولین شخصی باشند که به این مسئله اقدام میکنند. در آیات مبارکات قرآن کریم پیامبر اسلام (ص) نسبت به مودت ذیالقربی برای انجام رسالت توصیه شدند و حضرت عقلانیت، محبت و مودت را در طراحی نظامهای اجتماعی و سیاسی و فرهنگی ساری و جاری ساختند و جایگزین نظامهایی کردند که مبتنی بر نظام تکاثری و اساس آن، مردانه بود.
پیامبر (ص) در جامعه جاهلی عرب زمان خودشان که مردم از دختردار شدن عار داشتند و فرار میکردند، یک بانو را پایه و اساس جامعه و نظامسازی قرار دادند. علاوه بر آیات سوره مبارکه نحل که اشاره شد در سوره مبارکه تحریم نیز بانوان الگو و پایه اساسی جامعه قرار داده شدند، مثلاً همسر فرعون به عنوان یک بانوی الگوساز در قرآن معرفی شده است.
ادامه دارد...