احیای امر به معروف در مسائل کلان حکومتی

به گزارش سرویش پیشخوان خبرگزاری رسا، شماره 62 پنجره با انتشار مصاحبه ای به بررسی نقش جامعه مدرسین حوزه علیمه قم پرداخت.

در ابتدا لطفا قدری درباره تاریخچه شکل‎گیری و فعالیت جامعه مدرسین بفرمایید.

سابقه تشکیلات جامعه مدرسین به سال 1337 برمی‌گردد؛ یعنی زمانی که جمعی از مدرسین عالی‌مقام حوزه تصمیم گرفتند برای اصلاح امور آموزشی حوزه و تنظیم برنامه آموزشی و اصلاح دروس آن، نشست‌هایی داشته باشند.

بنای این کار با این انگیزه توسط فضلایی مثل آیت‌ا... بهشتی، آیت‌ا... مرتضی حائری، آیت‌ا... مشکینی، آیت‌ا... امینی، آیت‌ا... شاه‌آبادی و برخی دیگر از آقایان گذاشته شد که البته این افراد با حضرت امام(ره) هم در ارتباط بودند و ایشان بر این موضوع اشراف داشتند.

این افراد به دنبال ایجاد یک نظم و تحول در برنامه‌های آموزشی حوزه بودند. حالا این‌که به نتیجه رسیدند یا نه کاری نداریم. اکثر اعضای اولیه جامعه شاگرد آیت‌ا... بروجردی بودند و با شروع نهضت امام(ره) هم جزو حلقه اول یاران ایشان قرار گرفتند که به امام(ره) پیوستند و در حقیقت باید گفت تاریخ انقلاب، تقریبا به شکلی با فعالیت جامعه مدرسین گره عمیق خورده و بسیاری از قضایای تاریخ انقلاب، توسط این جمع شروع یا پیگیری شده است.

کار تشکیلاتی آن‎ها به چه شکل بود. آیا مثلا جامعه در آن زمان اساسنامه‌ای هم داشت؟

برای این تشکل بعدها اساسنامه محرمانه‌ای نوشته شد که کاتب آن هم آیت‌ا... مصباح بودند.
بعد از انقلاب هم این تشکل با شکل رسمی‌تری به عرصه فعالیت آمد و پیوند وسیع‎تری با نهضت امام(ره) پیدا کرد.

برای مثال پیش از انقلاب در قضیه خلع شاه از سلطنت، اعلام مرجعیت امام و غیره، همه اعضا در منزل آیت‌ا... طاهری خرم‌آبادی جمع شدند و چون می‌دانستند اگر اطلاعیه‌ای صادر شود، همه آن‎ها دستگیر خواهند شد، قرار گذاشتند تا سه روز در منزل آیت‌ا... طاهری خرم‌آبادی بمانند.

البته بعدا قریب به اتفاق این اعضا توسط ساواک دستگیر و تبعید شدند که این کار از اشتباهات رژیم بود، چون هرکدام از این اعضا مثل یک هادی برای هدایت مردم همان مناطق عمل کردند.
جامعه مدرسین در طول نهضت، فرمایشات امام(ره) را می‌گرفتند و هیچ‎گاه مسیر خود را از ایشان جدا نکردند و این از خصوصیات بارز جامعه است.

یعنی متن سیاست‌های کلی آن‎ها از فرمایشات مستقیم امام(ره) بود؟
متن سیاست کلی حرکت را از متن فرمایشات امام و در ارتباطات مستقیم و نامه‎نگاری با ایشان تهیه کردند. برای مثال برخی اعضا در قالب زیارت به نجف اشرف می‌رفتند و در بازگشت پیام امام(ره) را با خود می‌آوردند.

بعد از واقعه 19 دی که توسط اعضای فعال جامعه مدرسین صورت گرفت، این جامعه فعالیت خود را علنی کرد و وارد صحنه انقلاب شد.
بعد انقلاب هم کنار ننشستند و در کنار امام به حفظ انقلاب پرداخته و از هیچ کمکی دریغ نکردند.

البته بسیاری از مطالب به لحاظ محرمانه بودن، منتشر نشده ولی هرجا که هر مشکلی بوده، اعضای جامعه مدرسین به‎عنوان یاور امام(ره) در قالب افراد و هیئت‌های اعزامی و غیره وارد عمل شدند.

چطور شد که در میانه راه، برخی افراد از جامعه مدرسین جدا شدند؟

جامعه مدرسین یک تشکل علمی و حوزوی است که دفاع از انقلاب، ممکلت و مرجعیت را از ابتدا تا امروز وظیفه خود می‌داند.
البته در طول مسیر افرادی از جامعه مدرسین جدا شدند، ولی این جدایی همراه با قهر و ناراحتی نبوده.

یکی از افتخارات جامعه مدرسین این است که برخی مراجع تقلید در گذشته و حال عضو آن بوده‌اند. خب یک مرجع تقلید مسائل و شئون خاص خود را دارد؛ با این حال برخی مراجع در طول این سال‌ها، مثل مرحوم آیت‌ا... فاضل، یا برخی دیگر که امروز در قید حیات هستند، مکرر اصرار داشتند که ما عضو جامعه مدرسین هستیم و من خودم از مرحوم فاضل این را شنیدم که به این موضوع افتخار هم می‌کردند و می‌گفتند که من تصمیمات جامعه مدرسین را قبول دارم، ولی به لحاظ شرایط جسمی نمی‌توانم حضور فعال داشته باشم.

البته برخی افراد هم بنا بر مسائل دیگر ارتباط خود را با جامعه مدرسین قطع کردند، ولی این جدایی‌ها هیچ‎گاه همراه با قهر و ناراحتی نبوده.

بر خلاف برخی تصورات که شاید از بیرون نسبت به جامعه مدرسین در مسائل اجتماعی و سیاسی وجود داشته باشد، اعضای جامعه بسیار صمیمی و برادرانه با هم تبادل نظر و تصمیم‌گیری می‌کنند.

برخی سعی می‌کنند تا جامعه مدرسین را در شکل یک حزب یا گروه سیاسی معرفی کنند، نظر شما در این باره چیست؟

جامعه مدرسین یک حزب یا تشکل سیاسی نیست که دنبال کسب جایگاه و قدرت باشد.
هرچند در همه انتخابات خبرگان، کاندیدا معرفی کرده و اکثرا هم با صلاحدید مردم انتخاب شدند، ولی این‌که جامعه یک ارتباط ارگانیک برای خواسته‌ها و مطالباتش داشته باشد، این‎طور نیست.
جامعه مدرسین در موضع ارشاد پدرانه روحانیت، آن‌جا که احساس نیاز کند، وارد شده و تکلیف خود را انجام می‌دهد.

یعنی درخصوص مسائل حکومتی و کلان کشور دخالتی نمی‌کند؟

یکی از کارهای مهم جامعه مدرسین، احیای امر به معروف و نهی از منکر در مسائل کلان حکومتی است و برای این کار هم نیازی به سر و صدا ندارد. ما در دوره‌های مختلف در دولت‌ها و مجلس‌های مختلف که لازم بوده، به مسئولین تذکر دادیم و این کار هم گاهی شفاهی، گاهی حضوری و یا با ارسال نامه بوده و البته در جایی که احساس کردیم، اطلاعیه هم صادر شده است.

البته این کار اختصاص به نهاد و قوه خاصی هم ندارد. مثلا در برخی مسائل در حدود 10 سال قبل، به مجلس یا دولت اصلاحات نامه دادیم و این کار در این دولت هم صورت می‌گیرد؛ یا در‎خصوص نهادها و سازمان‌های دیگر هم همین‎طور بوده که این‎ها از افتخارات جامعه مدرسین است.

البته این‎طور نیست که جامعه مدرسین فقط به صدور اطلاعیه بسنده کند، چراکه جامعه مدرسین در حقیقت یک منش زنده، علمی، سیاسی و حوزوی و در یک کلام، به فرموده حضرت آقا، هویت حقیقی دارد.

علاوه‎بر این‎ها، جامعه مدرسین در مسائل بین‎المللی، جهان اسلام، مرجعیت و کیان تشیع هم به وظایف خود عمل کرده است.

جامعه مدرسین هیچ‎گاه به‎عنوان یک حزب وارد صحنه نخواهد شد؛ چراکه رسالت خود را بالاتر از این‎ها می‌داند، اما به‎واسطه پیوند با اسلام و انقلاب اسلامی و نظام، حتما این جامعه نسبت به‌ آینده نظام بی‎تفاوت نخواهد بود و لذا این را رسالت خود می‌داند که در هر عرصه‌ای برای بقای انقلاب تلاش کند.

جامعه مدرسین در هیچ دوره‌ای ادعای قیم‎مآبی نداشته و این اتهام بی‎اساسی است که اصولا به روحانیت زده می‌شود و این اتهام هم از سوی افراد و احزابی است که خود را قیم مردم می‌دانند و اگر یک تشکل دینی و حوزوی موضع ارشادی داشته باشد، او را متهم می‌کنند.

ساختار جامعه مدرسین به چه صورت است؟
جامعه مدرسین یک شورای‌عالی دارد که در حدود 55 نفرند. علاوه بر آن، دارای هیئت‎رییسه است که ریاست آن را آیت‌ا... یزدی برعهده دارند و آیت‌ا... مومن، نایب‎رییس اول و حجت‌الاسلام عبداللهی نایب‎رییس دوم است و دو منشی هم در هیئت‎رییسه هستند که بنده به‎عنوان یکی از منشی‌های هیئت‎رییسه مشغول هستم.

چند کمیسیون سیاسی، روحانیت و حوزه‌های علمیه، فرهنگی و اجتماعی هم در جامعه مدرسین وجود دارد.
شورای‌عالی نیز دفتری دارد که امور جامعه را تنظیم می‌کند که اصطلاحا به آن دفتر جامعه می‌گویند.

در حوزه ریاست هم، رییس جامعه مدرسین چند معاونت مانند جامعه، مردم، نظام، روحانیت و اداری و مالی.

مجموعه‌های وابسته به جامعه مدرسین چطور عمل می‌کنند؟

از مجموعه‌های وابسته می‌توان به نمایندگان فضلا و طلاب حوزه اشاره کرد که اساسنامه و مصوبات آن مربوط به جامعه مدرسین است.
تشکیلات شورای‌عالی حوزه هم از مجموعه‌های وابسته محسوب می‌شود که تعیین اعضای آن و معرفی آن‎ها به رهبری و مراجع برای تأیید نهایی، بر عهده جامعه مدرسین است.
دانشگاه قم و دفتر انتشارات اسلامی هم از همین مجموعه‌ها هستند.

اعضای جامعه مدرسین چه مشخصات و ویژگی‎هایی باید داشته باشند؟

اعضای جامعه باید شرایط اولیه‌ای مانند صلاحیت تدریس در سطوح عالی و خارج را داشته باشند و این غیر از انقلابی بودن و پیوند عمیق با نظام است؛ چراکه حمایت از ولایت فقیه از اصول جامعه مدرسین محسوب می‌شود.
این‎ها شخصیت‌های حقیقی هستند که با فضلا و مدرسین حوزه ارتباط دارند. برخی هم علاوه‎بر تدریس، در دایره نظام اسلامی فعالیت دارند. برای مثال پنج نفر از اعضای فقیه شورای نگهبان، یا رییس قوه قضاییه عضو جامعه مدرسین هستند.
از طرف دیگر، اکثر اعضای جامعه مدرسین، عضو خبرگان محسوب می‌شوند و یا در گذشته، رییس دیوان عالی کشور یا دادستان کل کشور عضو جامعه مدرسین بودند.
هر کدام از اعضای جامعه مدرسین استوانه‌های نظام و از یاران نزدیک امام(ره) بودند که هر یک به لحاظ ضرورت‌های نظام، وارد عرصه تکلیف شدند و الا موقعیت اول آن‎ها حضور در حوزه است.
در ابتدای انقلاب، نظام احتیاج به نهادهای مختلفی داشت و اعضای جامعه مدرسین هم جزو یاوران نزدیک امام بودند و طبیعی بود که مسئولیت‌های نظام را چه در بخش کارشناسی و چه اجرایی بپذیرند.

این ارتباط با بدنه حوزه و طلاب و روحانیون به چه صورت شکل می‌گیرد؟

ما هر دوسال یک‎بار اجلاس سراسری داریم که در هر دوره با یک موضوع اصلی، از علما و مؤثرین و موجهین سراسر کشور دعوت به عمل می‌آید که با استقبال خوبی هم مواجه می‌شود. و این اجلاس امسال در شهر مقدس قم برگزار خواهد شد.
علاوه‎بر آن، اجلاس منطقه‌ای نیز توسط جامعه مدرسین در سراسر کشور و در استان‎های مختلف برگزار می‌شود که بررسی مسائل منطقه‌ای و غیر منطقه‌ای در این همایش‌ها مانند مسائل مربوط به روحانیت در استان و رسیدگی به مسئله مکاتب و عرفان‎های باطل، از جمله موضوعاتی است که مورد بررسی قرار می‌گیرد.
جامعه مدرسین اگرچه در ارتباط با بدنه حوزه و ساماندهی آن از طریق شورای‌عالی حوزه، مدیریت آن را دنبال می‌کند، ولی دخالت اجرایی ندارد.

برای ارتقا و پویایی جامعه مدرسین چه اقداماتی انجام گرفته است؟

به هر حال باید از هر تشکیلاتی متناسب با اقتضائات خودش توقع داشت.
جامعه مدرسین یک نهاد علمی و حوزوی است که البته برای ماندگاری، همان‎طور که حضرت آقا هم فرمودند، باید درهایش باز باشد، چون این حوزه، حوزه‌ای است که افراد در آن رشد و نمو می‌کنند. پس جامعه مدرسین باید برای پویایی و تعامل بیشتر، ارتباط وسیعی با بدنه حوزه داشته باشد.
حضرت امام(ره) هم در پیام به روحانیت که به‎عنوان منشوری آن را ارائه فرمودند، تصریح کردند که جامعه مدرسین با طلاب انقلابی و جوان ارتباط داشته و از آن‎ها استفاده کند و البته طلاب نیز باید همیشه احترام جامعه مدرسین را داشته باشند.
در راستای فرموده حضرت امام(ره)، از آن‎جایی که نشست با همه طلاب و روحانیون ممکن نبود، ولی نشست و ارتباط با نخبگان در دستور کار قرار گرفت که امروز هم ادامه دارد.
تأسیس مرکز مطالعات راهبردی هم در همین راستا صورت گرفت؟
در این ارتباط یکی از کارهای مهم برای ارتقای ظرفیت کارشناسی جامعه مدرسین و نیز ارتقای دامنه تأثیر بر فعالیت‌، تأسیس مرکز مطالعات راهبردی بود که موضوعات مدنظر فعالیت جامعه مدرسین را کارشناسی کرده و علاوه‎بر تقویت کمیسیون‌های جامعه مدرسین، بخش‌های دیگر را هم پشتیبانی کارشناسی می‌کند. /909/د103/ع