منتشر شد؛
زکات باطنی؛ پژوهشی فقهی درباره گستره زکات از نگاه قرآن
خبرگزاری رسا ـ کتاب زکات باطنی به قلم جواد ایروانی از سوی دانشگاه علوم اسلامی رضوی منتشر شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، مؤلف کتاب «زکات باطنی؛ پژوهشی فقهی درباره گستره زکات از نگاه قرآن» در این کتاب به بحث در موضوعی با عنوان «حق معلوم» که غیر از زکات مصطلح است می پردازد.
تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی، از مهمترین دغدغه های عصر حاضر به شمار می رود و روند فزاینده گسترش فقر و محرومیت در سطح جهان، به سان معضلی نگران کننده و نیز قابل کنترل، رخ نموده است.
یکی از شیوه های کارآمد در این باره که مورد توجه و تأکید آموزه های اقتصادی اسلام قرار گرفته است، توزیع مجدد درآمدها در قالب پرداخت های مالی به سود فقرا و نیازمندان است. در همین راستا، آنچه در اندیشه فقیهان، مورد توجه فراوان قرار گرفته، دو موضوع زکات و خمس بوده است که هر یک، شرایط و موارد مصرف ویژه خود را دارد. لیک حق مالی دیگری جدای از خمس و زکات مصطلح در آموزه های قرآنی و روایی مطرح است که در مباحث فقهی، جایگاه خود را نیافته و پژوهش قرآنی، حدیثی و فقهی آن، موضوع این تحقیق را تشکیل می دهد. این حق بر اساس برخی روایات (زکات باطنی) نامیده می شود.بر پایه این روایات نزدیکترین تعبیر قرآنی که اشاره به زکات باطنی دارد، (حق معلوم) است.
در این کتاب بر اساس آیات و روایات مربوط، زکات باطنی این گونه تعریف شده است: «زکاتی فراگیر که برای رفع فقر و محرومیت به اموال توانگر تعلق می گیرد و از نظر مقدار، زمان و شرایط با زکات مصطلح متفاوت است.»
مؤلف در مقدمه این کتاب با اشاره با این نکته که تحقیقی فقهی و جامع در این موضوع سامان نیافته است، می نویسد: «برخی حدیث پژوهان و فقیهان، به صورت گذرا و با همین عنوان یا جز آن و در مقام اثبات یا نفی به این موضوع اشاراتی داشته اند: شیخ صدوق، با گزارش تأیید گونه روایات مربوط، بنا به ظاهر، به وجوب زکات باطنی باور داشته است، چنان که ظاهر عبارات کلینی در کافی نیز همین است.
محقق سبزواری، روایات زکات باطنی را به تفصیل آورده و احتیاط را در عدم ترک آن دانسته است.
محمد حسین نجفی در جواهر الکلام، در مقدمه بحث زکات، به اختصار به نقل و توجیه برخی از روایات مربوط پرداخته است. شیخ انصاری نیز با اشاره به این روایات و اذعان به حکم وجوب آن به اختصار به توجیه روایات پرداخته است.»
مؤلف در این کتاب روش فقهی را در پیش گرفته است. بر این اساس، آیات و روایات مرتبط، ارائه و تحلیل شده و به سایر ادله همچون اجماع، عمومات مستفاد از مبانی دینی و فلسفه تشریع واجبات مالی توجه شده است. در تحلیل آیات به شیوه تفسیر قرآن به قرآن، استفاده از روایات معتبر، تدبر در سیاق آیات، اصل احکام و عدم نسخ در آیات توجه شده است. در تحلیل روایات نیز ضمن بررسی سندی، بر ارزیابی محتوایی و به ویژه مقایسه آن با آیات تأکید شده است.
در عناوین این کتاب که شامل هفت فصل است می خوانید: «مفهوم شناسی واژه ها»، «اصول و مبانی موضوعه»، «واجبات مالی از دیدگاه فقیهان»، «ادله زکات باطنی»، «مقدار، شرایط، مصارف و ویژگی ها»، «احکام زکات باطنی» و «نتایج و پیشنهادها».
در مطلبی از فصل پنجم این کتاب درباره همسایه نیازمند می خوانید: «پس ازخویشاندان همسایه های نیازمند، اولویت دارند: (جیران الصدقۀ أحق بها)؛ همسایگان صدقه، بدان سزاوار ترند. چنان که در حقوق مالی دیگر از جمله زکات فطره نیز تصریح شده است: (الجیران أحق بها)؛ همسایگان بدان سزاوارترند.
روایاتی که در باره (حق الجار) در فصل سوم آوردیم نیز مؤید این مطلب است. از این رو علامه حلی اولویت تأمین نیازهای همسایه را پس از خویشان نظریه همه فقیهان می داند. اما از آن جا که گستره همسایگی تا کوچه ها و محله های اطراف را نیز شامل می گردد، در بین آن ها نیز همسایه نزدیکتر اولویت دارد. آیه شریفه (و الجار ذی القربی و الجار الجنب) به این نکته اشاره می کند.»
کتاب زکات باطنی به قلم حجت الاسلام جواد ایروانی در سال1390 با شمارگان 1000 نسخه در 324 صفحه با قیمت 6000 تومان به همت دانشگاه علوم اسلامی رضوی منتشر شده است./913/ن601/ص
ارسال نظرات