انتشار پنج و سومین شماره فصلنامه معرفت سیاسی + چکیده
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، پنجاه و سومین شماره فصلنامه معرفتسیاسی ویژه پاییز 95 را به مدیر مسئولی علی مصباح منتشر کرد.
در این شماره، این مقالات پیشروی ما قرار گرفته است:
پژوهشى در ماهيت نداشتن وجود رابط در انديشه علامه طباطبائى
نفسشناسى به منزله مبنايى براى خداشناسى در نظام انديشه ابن عربى و صدرالمتألهين
بررسى لزوم تحقق محكى در ازاى حاكى با توجه به مراتب مختلف حكايت
نقد و بررسى ديدگاه جورج مور در باب فهم عرفى
ذاتيات انسان و نقش آن در علوم انسانى؛ بررسى تطبيقى ديدگاه آيتاللّه مصباح و آبراهام مزلو
هدف علوم انسانى اسلامى از منظر علامه طباطبائى
پژوهشى در ماهيت نداشتن وجود رابط در انديشه علامه طباطبائى
محمدعلى اسماعيلى
چكيده: وجود رابط در سخنان فلاسفه پيش از صدرالمتألهين در دو مورد به كار مىرفت: 1. وجود رابط در قضايا؛ 2. وجود فی نفسه لغيره.
صدرالمتألهين در پرتو مبانى حكمت متعالى، وجود امكانى را عين ربط و تعلق به واجب الوجود دانست و هرگونه استقلال را از آنها سلب كرده، اسم «وجود رابط» را بر آنها نهاد. مسئله ماهيت نداشتن وجودات امكانى (وجود رابط در حكمت متعاليه) مورد اختلاف است.
علامه طباطبائى، آنها را فاقد ماهيت دانسته و از طريق وجود تلازم ميان ماهيتدارى و استقلال مفهومى، بر ماهيت نداشتن آنها برهان اقامه كرده است.
اين نظريه، نتايج فلسفى متفاوتى دارد كه برخى از آنها در مسائلى همچون جايگاه مباحث ماهيت در فلسفه، تقسيم ممكن به جوهر و عرض، تفسير مقولات نسبى و تفسير مسافت حركت مشهود است. در اين نوشتار با روش توصيفى ـ تحليلى به بررسى ادله و نتايج اين ديدگاه پرداختهايم.
نفسشناسى به منزله مبنايى براى خداشناسى در نظام انديشه ابن عربى و صدرالمتألهين
شمس اللّه سراج
سميه منفرد
چكيده: معرفت نفس از مهمترين مباحثى است كه همواره مورد تأكيد فلاسفه و عرفا بوده و به دليل ربط و پيوندى كه با معرفت رب دارد، ضرورتى مضاعف يافته است. انديشمندان و عارفان مسلمان براى فهم و ارائه تفسيرى دقيق از چگونگى سير از معرفت نفس به معرفت رب، تلاش فراوان كردهاند.
محيى الدين بن عربى و صدرالمتألهين، با دو رويكرد عرفانى و فلسفى، شناخت نفس را بهترين راه رسيدن به حقيقت هستى و شناخت خداوند مى دانند. در اين مقاله با سيرى در مبانى نظرى و تحليل آراى معرفتى اين دو حكيم، كوشيده ايم، چرايى و كيفيت گذر از نفس شناسى به خداشناسى را از ديدگاه آنان بررسى كنيم، تا علاوه بر يافتن نقاط اشتراك و اختلاف اين دو ديدگاه، ربط و نسبت موجود ميان اين دو رويكرد عرفانى و فلسفى را در اين موضوع خاص دريابيم.
على رغم اينكه صدرالمتألهين الگوى ابن عربى را در كيفيت سير از نفس شناسى تا خداشناسى مى پذيرد، اما درصدد برمى آيد تا بر مبانى عرفانى محيى الدين برهان اقامه كند و آنها را بر اساس اصول فلسفى خود بازخوانى كند.
بررسى لزوم تحقق محكى در ازاى حاكى با توجه به مراتب مختلف حكايت
مهدى احمدخانبيگى
مجتبى مصباح
چكيده: با توجه به تضايف دو مفهوم «حاكى» و «محكى»، در صورت تحقق واقعى حاكى، تحقق محكى نيز ضرورى خواهد بود؛ اما بهرغم تحقق حكايت در همه صور ذهنى، محكى تنها در ازاى تصديقات صادق در عالم واقع تحقق دارد. پرسش اين است كه چگونه مىتوان مفاهيم و گزارههاى داخل ذهن ـ غير از تصديقات صادق ـ را داراى حكايت دانست، با اين حال محكى آنها در نفسالامر متناسب شان تحقق نداشته باشد؟
برخى انديشمندان با استناد به ذاتى بودن حكايت، بر اين باورند كه حكايتِ واقعى، منحصر به تصديقات صادق نبوده، در همه انواع مفاهيم و گزارهها به نحو ذاتى و بالفعل تحقق دارد. استاد مصباح ضمن قبول اصل حاكم بر متضايفان، با قول به مراتب حكايت و معانى مختلف براى آن، تحقق حكايت واقعى را در واپسين مرتبه از مراتب حكايت يعنى «حكايت تام» منحصر ساخته اند.
بنابراين ديگر لزومى نمى بيند كه براى تحقق حكايت در ديگر مراتب، به دنبال وجود محكى در يكى از عوالم نفس الامرى باشيم. در اين مقاله صرفا بر اساس نظريه حكايت شأنى، التزام به تحقق واقعى محكى را در هريك از مراتب حكايت دنبال كرده، نظر صحيح را تبيين و بررسى مى كنيم.
نقد و بررسى ديدگاه جورج مور در باب فهم عرفى
مصطفى عزيزى علويجه
سيداحسان رفيعى علوى
چكيده: فلسفه فهم عرفى كه نخست توسط توماس ريد و سپس توسط جورج ادوارد مور پايه ريزى شد، با هدف مبارزه با شكاكيت و ايدئاليسم، تأثيرى چشمگير در معرفت شناسى پس از خود داشت.
آنچه درباره «فهم عرفى» اهميت دارد، عبارت است از: 1. تحليل مفهومى «فهم عرفى» و تبيين شاخصههاى آن؛ 2. منشأ و سرچشمه گزارههاى «فهم عرفى»؛ 3. ملاك صدق و كذب و ميزان اعتبار «فهم عرفى».
در اين نوشتار اين سه مسئله از منظر جورج مور بررسى شده و سپس نظريه او در باب «فهم عرفى» در بوته نقد قرار داده شده و چالشهاى جدى آن مطرح گرديده است. در پايان با يك رهيافت تطبيقى، ميان نظريه «فهم عرفى» و بحث «بديهيات»، سنجشى صورت گرفته است.
ذاتيات انسان و نقش آن در علوم انسانى بررسى تطبيقى ديدگاه آيت اللّه مصباح و آبراهام مزلو
اسماعيل نجاتى
على مصباح
چكيده: در حوزه انسان شناسى، دو رويكرد عمده «انسان شناسى فلسفى» و «انسان شناسى تجربى» دنبال مى شود. اين پژوهش به دنبال آن است كه آراى دو انسان شناس معاصر را به نمايندگى از اين دو رويكرد درباره ذاتيات انسانى مقايسه كرده، آثار اشتراكات و اختلافات مبنايى آنها را در علوم انسانى بررسى كند.
از اين رو از ميان فيلسوفان مسلمان آراى آيت اللّه محمدتقى مصباح، متكى بر منابع اسلامى و حكمت متعاليه، و از ميان روان شناسان انسانگرا آراى آبراهام هارولد مزلو، متكى بر فلسفه رمانتيك، فلسفه اگزيستانسياليسم و ديدگاه تجربه گرايى را مدنظر قرار داده است.
اين پژوهش در نتيجه گيرى، متوجه اشتراكات محدود و ظاهرى و اختلافات بسيار و ريشه اى اين دو متفكر درباره اين مسائل اساسى شده است؛ به گونه اى كه اختلافات يادشده موجب گرديده تا ايشان در مقام توصيف پديدههاى انسانى، تبيين روابط ميان آنها، تعيين موضوعات و مسائل تحقيق، و انتخاب ابزار و منابع شناخت، به گونه متفاوت بينديشند، و در مقام دستور و تعيين هنجارهاى رفتارى نيز در ارزشگذارى، سياستگذارى، و توصيه نسبت به رفتارها و مسائل انسانى، داورى هايى متعارض داشته باشند.
هدف علوم انسانى اسلامى از منظر علامه طباطبائى
سيدروح اله ميرنصيرى
ابوالفضل ساجدى
چكيده: هدفهايى كه محققان براى پژوهش در علوم انسانى برمى گزينند، نقش بسزايى در چگونگى تدوين، انتخاب روش و تعيين نوع مسائل علوم انسانى دارند. هدف از تحقيق تا حدى به ماهيت موضوع از طرفى، و به انگيزه ها و ارزش هاى مورد قبول محقق از طرف ديگر، وابسته است.
ديدگاه متفاوت محققان اسلامى درباره ماهيت موضوع و همچنين اتخاذ ارزش هاى اسلامى مورد قبول ايشان، علوم انسانى اسلامى را تا حدى متفاوت با علوم انسانى موجود به منصه ظهور مى رساند. علامه طباطبائى به عنوان يكى از بارزترين متفكران اسلامى، در برخى مسائل علوم انسانى نظريه پردازى كرده است.
توجه به رويكرد ايشان و همچنين دقت در قراينى كه در «نظريه اعتباريات» ايشان وجود دارد، ما را به اين امر رهنمون مى كند كه علوم انسانى از منظر ايشان بر «علوم عملى» قابل تطبيق اند و در نتيجه هدف نهايى علوم انسانى، ارائه بايدها و نبايدهايى براى تحقق نظام آرمانى اسلامى است؛ نظامى كه در آن شرايط براى تكامل فرد و جامعه به طور مطلوب و طبق آموزه هاى ارزشى دين مبين اسلام فراهم است.
پس، از منظر ايشان، علاوه بر تبيين و تفسير، انتقاد و ارائه هنجارهاى مطلوب نيز به منظور ترسيم نظام آرمانى در زمره اهداف علوم انسانى قرار مىگيرند.
گفتنی است، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، پنجاه و سومین شماره فصلنامه معرفت فلسفی را در قطع رقعی و ۲۰۸ صفحه، به قیمت ۳۵۰۰ تومان منتشر کرده است./۹۹۸/ ۶۰۴/ش