نسخه واحد رسانهای برای ترویج فرزندآوری پاسخگو نیست
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، سید علی محمد رضوی، مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه، در بیست و هشتمین پیشنشست تخصصی با موضوع «نقش رسانههای نوین در شکلدهی نگرش مخاطبان به فرزندآوری و خانواده؛ با رویکرد مخاطبشناسی دینی» اظهار داشت: در نظریات حوزه ارتباطات، رسانهها و مخاطبان، حداقل سه الگوی معنایی برای نحوه مواجهه مخاطب با پیام رسانهای مطرح است.
وی افزود: در الگوی نخست، یعنی الگوی هژمونیک و مسلط، پیامی از سوی رسانه در حوزههایی مانند جمعیت و خانواده ارائه میشود و مخاطب با آن موافقت، همراهی و آن را میپذیرد.
رضوی ادامه داد: بسته به نوع پیام، نوع رسانه، محیط مخاطب، ارزشهای حاکم بر ذهن مخاطب و مؤلفههای دیگر، نظام معنایی مخاطب ساخته و پرداخته میشود و این عوامل مشخص میکنند که مخاطب چگونه با پیام رسانهای مواجه شود.
مخاطب همیشه پیام رسانه را همانگونه که ارسال شده نمیپذیرد
مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه با اشاره به الگوی مذاکرهای و تعاملی تصریح کرد: در این الگو نقش مخاطب فعال بسیار پررنگ است؛ مخاطب به زندگی خود نگاه میکند و آن بخشهایی از پیام رسانه در حوزه جمعیت را که با زندگی، ارزشها، چارچوب ذهنی و هنجارهای او تطابق بیشتری دارد، میپذیرد و بخشهای دیگر را پس میزند.
وی خاطرنشان کرد: در اینجا بحث مخاطب فعال در حوزه جمعیت مطرح میشود؛ مخاطب ممکن است بگوید تا اینجا را قبول دارم، اما این بخش دیگر به درد من نمیخورد و از عهده آن برنمیآیم.
رضوی الگوی سوم را الگوی مقاومت مصرفکننده یا مخاطب عنوان کرد و گفت: در این الگو، پیام ارسالشده برمیگردد و به سمت خود رسانه بازمیگردد که همان نظریه بومرنگ است.
وی افزود: در حوزه جمعیت، این مسئله بسیار مشهود است و با توجه به آسیبهایی که وجود دارد، مخاطب گاهی حتی تحمل پیام را ندارد و سریع آن را پس میزند.
مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه تأکید کرد: کنش رسانه برای تبلیغ جمعیت و فرزندآوری باید متناسب با این گفتمانها باشد؛ یعنی برای هر دسته و هر گروه از نظامهای معنایی که مخاطب در آن قرار دارد، باید به شکل متفاوتی عمل کنیم.
رسانه نمیتواند بهتنهایی نظام معنایی مخاطب را بسازد
وی با اشاره به عملکرد رسانه ملی اظهار داشت: متأسفانه در رسانه ملی ما که بیشتر رسانه سخنگوی نظام است، خیلی پیوسته، یکدست و هماهنگ و متناسب با مخاطبی که بسیار ارزشمدار است و بر جنبههای دینی و مذهبی تأکید دارد، حرکت میشود.
رضوی ادامه داد: اگر به نظام معنایی مخاطب توجه نشود، برای فردی که در مقطع زمانی دیگری قرار گرفته و چارچوبهای فکری او شکل گرفته است، نمیتوان به راحتی اثرگذاری کرد.
وی با اشاره به تأثیر عوامل مختلف بر شکلگیری نظام معنایی مخاطب گفت: محیط کار، تجربه زیست، اطرافیان، فامیل، اقوام، ارزشهای مشترک و متغیرهای مختلف، همگی بر مخاطب تأثیر گذاشتهاند و رسانه تنها یکی از این عوامل است.
تبلیغ کلیشهای، مخاطب فعال را نادیده میگیرد
مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه خاطرنشان کرد: بنابراین رسانه نمیتواند عامل مسلط باشد و نمیتواند به تنهایی گفتمان و نظام معنایی مسلط را شکل دهد.
وی با انتقاد از نحوه ساخت برخی برنامههای حوزه جمعیت در رسانه ملی گفت: به همین دلیل، در رسانه ملی خودمان، در برنامههایی که برای حوزه جمعیت ساخته میشود، به صورت کاملاً یکدست و کلیشهای عمل میشود و مخاطب به عنوان مخاطب فعال فرض نمیشود.
رضوی در پایان تأکید کرد: ممکن است مخاطب در یک نظام معنایی متفاوت قرار داشته باشد و بخواهد در برابر پیام رسانه، معنای متفاوتی از خود صادر کند.
بیست و هشتمین پیشنشست تخصصی با موضوع «نقش رسانههای نوین در شکلدهی نگرش مخاطبان به فرزندآوری و خانواده؛ با رویکرد مخاطبشناسی دینی» به همت دبیرخانه همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» دانشگاه جامع امام حسین(ع) با همکاری دانشکده دین و رسانه صداوسیما برگزار شد.