نادرستی انتساب عدم پذیرش ظواهر قرآن به اخباریان اثبات شد
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دارالحدیث، مقاله «نادرستی انتساب عدم پذیرش ظواهر قرآن به اخباریان» نوشته محمدرضا آرمیون در سیزدهمین شماره دو فصلنامه پژوهشی ـ اطلاع رسانی حدیث اندیشه به چاپ رسیده است.
در چکیده این مقاله آمده است: «مشهور است که اخباریان ظواهر قرآن را نمیپذیرند و از تفسیر آن خودداری میکنند. این پژوهش، نادرستی این انتساب را با دو عامل مربوط میداند: اول این که غفلت از شناسائی جریانهای همعصر اخباریان، سبب شده که جهت تندی سخن آنان درباره فهم قرآن، دانسته نشود. آنان به دلیل شیوع رویکردهای عقلی و عرفانی در آن روزگار، به خطر استقلال فهم قرآن بدون روایات معصومان هشدار دادهاند. دوم این که بین اظهارات بزرگان این گروه در فقه و تفسیر و اقتضائات مقامی هر یک از آن دو، تفکیک صورت نگرفته است. بر این اساس ادعا این است که اخباریان در رابطه با قرآن دو دغدغه داشتهاند؛ اول این که در فقه نباید آیات الأحکام را با صرف اتکا به عقل، بدون در نظر گرفتن روایات، مطرح ساخت. دوم این که در تفسیر نیز نباید به تأویلات عرفانی با تکیه بر کشف درونی، وارد شد».
در بخش دیگری از این مقاله می خوانیم: «اخباریها را نمیتوان یک جریان منسجم و یکپارچه دانست؛ چرا که در بین دانشمندان این جریان فکری مراتب مختلفی وجود دارد. هر چند نگاه عمومی نسبت به آنان به شکل کلان انجام میشود، ولی تأثیرگذاری بزرگان این جریان نسبت به تفسیر قرآن متفاوت بوده است. آنچه که از ظاهر برخی از تعبیرات علمای اخباری بر میآید، آیات قرآن را جز با روایت معصومان علیهمالسلام قابل فهم و تفسیر نمیدانند. برخی دیگر، علاوه بر آن، تلاش مفسر را تنها در محدوده تفسیر واژگان قابل انجام میدانند و برخی از معروفین به اخباریگری حتی تأویل آیات را نیز جایز میدانند. هر یک از این سطوح را باید بر اساس واقعیت عینی ـ که در آثار معروفین و بزرگان اخباریگری به نمایش در آمده است ـ ارزیابی کرد، بویژه این که لازم است مواضعی که نسبت به دیدگاه تند این جریان، گرفته شده است، مورد بررسی قرار داد که تا چه اندازه مورد قبول است».
در این مقاله تنها فرصت بازخوانی و تحلیل کلمات و سخنان استرآبادی دربلرع تفسیر قرآن فراهم شده است؛ کاربرد واژه اخباریگری در ادبیات امروز به گونهای است که بار معنایی این واژه را در اذهان، منفی گردانیده است و با شنیدن آن، نوعی جمودگرایی و خمودی در اندیشه و تعقل به ذهن خطور میکند. از این نگاه، اخباری عالمی است که با هر گونه تحلیل و توجیه مخالف است؛ چرا که او به عقل بدبین است و هر فرآیندی که از بعد اندیشه بشری سر زند، تراوشی غیر قابل اعتماد است (مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج21، ص107).
چرایی چنین کاربردی ـ که از این واژه صورت میگیرد ـ به برخوردهای تندی که با گروه اخباریان صورت گرفت، بی ارتباط نیست. در مقابل این نگاه، برخی با خوشبینی اخباری و اصولی را فرقه واحدی انگاشتهاند ( الأصولیون و الأخباریون فرقة واحدة، ص32).
برخی نیز با تفکیک بین حامیان این تفکر، واژه اخبارگرایی را در مواردی به کار بردهاند که منش اخباری یا اصولی شخص روشن نباشد و یا حالت بینابینی داشته باشد (تاریخ حدیث شیعه، ج2، ص232 _ 241).
حقیقت این است که اخباریان، در حدود دویست سال، عرصه علمی را بر اصولیان، رقیب دیرینهشان تنگ کردهاند، اما کشمکشهایی که برای انتقال مدیریت علمی در آن دوره از دورههای اصول شکل گرفت، خاطره نامناسبی را از این جریان به جای گذاشت. با گذشت این دوره پر تلاطم، نقد اصولی از اخباریگری، رایج شد و هرگز تصویر روشنی از زوایای این جریان در آثار اصولیان دیده نشد.
گفتنی است، سیزدهمین شماره دو فصلنامه پژوهشی ـ اطلاع رسانی حدیث اندیشه (بهار ـ تابستان 1391) به صاحب امتیازی دانشگاه قرآن و حدیث، مدیر مسؤولی آیت الله محمد محمدی ریشهری و سردبیری حجتالاسلام ناصر رفیعی خردادماه 1392در 220 صفحه به انتشار رسید./992/د102/ی