فیضیه باز هم نقطه آغاز عهد

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، آیین آغاز سال تحصیلی جدید حوزه‌های علمیه با حضور جمعی از اعضای شورای عالی حوزه، اعضای جامعه مدرسین، اساتید دروس خارج، مدیر حوزه‌های علمیه، مسئولان حوزوی، استادان و طلاب در مدرسه علمیه فیضیه قم برگزار شد.

این آئین با کلام حضرت آیت الله سبحانی مزین شد، مرجعی که نزدیک به یک قرن تعلیم و تعلم قم بر چهره مبارکش نقش بسته بود. ایشان سخن را به آیه ۱۲۲ سوره توبه گره زد آنجا که خداوند گروهی را از هر طایفه ای دستور به کوچ می دهد تا تفقه در دین را بیاموزند و سپس به قوم خویش بازگشته و آنان را انذار کنند. این تصویر، تصویر حوزه ای است که سفر طلب علم در آن هرگز به ساحل خود عالم ختم نمی شود؛ بلکه همیشه به بازگشت می رسد؛ بازگشت به مردم به شهرها و به مسیر هدایت و انذار.

پیام حضرت آیت الله سبحانی، پیام ثبات و نظم بود یادآوری آن که حوزه قم در یک قرن پر برکت خود، هر آنچه به دست آورده مرهون نظام آموزشی و استمرار فعالیت های علمی بزرگان بوده است و اگر این دو گسسته شوند میراث هزار ساله فقاهت را غبار فراموشی خواهد پوشید و آنگاه جمله محوری این سال را بر زبان راند که «باید فقه و اصول محور اصلی آموزش حوزه باقی بماند» این یعنی آن که سنگ بنای هزار ساله فقاهت امت هرگز نباید قربانی شتاب های زودگذر شود. فقه ستون خیمه علم دین است و نگه داشتن آن، به معنای نگه داشتن همه چیز است.

آمارهایی که سند شدند

از سکوی سخن حجت الاسلام والمسلمین مقیمی حاجی معاون آموزش حوزه‌های علمیه رقمی بر پیشگاه فیضیه گشوده شد. آماری که خودنمایی نبود که سند همت بود. بیش از پانصد واحد آموزشی با همکاری نزدیک به هشت هزار و پانصد استاد که شش هزار و هشتصد تن از آنان درس خویش را در سامانه ها به ثبت رسانده اند زنجیره ای از عقل ها و قلب ها که بر بستر تعلیم شبانه روز کار می کنند.

رسمیت یافتن دروس عالی تحقیقی غیر فقهی در مقطع خارج گشایش دیگری از هم بود. تفسیر علوم قرآ، کلام و فلسفه و به زودی حدیث رجال، تاریخ و ادبیات عرب. این بدین معناست که حوزه دریافته است تا علوم عقلی و نقلی در کنار فقه ننشینند، فقیه آن سرچشمه سیراب جامعه نخواهد بود و از هر چه گویاتر حرکت فقه به سوی تمدن است و فقه خانواده فقه اطلاعات و امنیت، فقه اخلاق و فقه مقارن در کنار فلسفه اسلامی رسمیت علمی حوزه از حاشیه به صحنه فقه آمده است.

رتبه بندی اساتید کارنامه، رشد سی هزار و پانصد طلبه، وضعیت سنجی پانصد مدرسه با بیست و پنج شاخص، افزایش سهمیه استاد راهنما از پنج به ده و قاعده نوین پایان نامه از پایه نهم به دهم، همه حلقه های یک زنجیرند؛ حوزه ای که خود را با سنجه ها می سنجد؛ همچون امتی که با میزان عقل و وحی خود را نگاهبانی می کند.

سکانداری راهبردی منشور مدیر حوزه

آیت الله اعرافی مدیر حوزه های علمیه یکی از سخنرانانی بود که در این مراسم، شروع به سخنرانی کرد؛ سخنی که نه گزارش ساده که در مقام یک منشور جریان داشت. او با اعلام پایان برنامه های نخست از آغاز اجرای برنامه های دوم حوزه خبر داد؛ برنامه ای که چنان که خود بیان داشت، براساس اسناد بالادستی رهنمودهای قائد شهید انقلاب اسلامی و مقام معظم رهبری، سخنان قائد شهید در پیام حوزه پیشرو و سرآمد و رهنمودهای مراجع عظام تقلید تدوین شده است. یعنی راهبردی که امت و عالم دین را با اراده ولی فقیه و مدیریت حوزه ها در یک قالب راهبردی می گنجاند.

طرح رتبه بندی مدارس و واحدهای آموزشی به اتمام ساختار آن منجر شده تا وضعیت آموزشی مدیریتی و ظرفیت های مختلف مدارس سنجیده و سامان یابد. بیش از صد تفاهم نامه با دستگاه ها و مجموعه های نظام و حدود سیزده ستاد راهبری در عرصه مسائل اجتماعی از جمعیت و محیط زیست گرفته تا حجاب و امر به معروف - همراه با ستادهای همکاری با نظام - این ها نشانه پیوند ناگسستنی حوزه با جامعه است؛ حوزه ای که به اصطلاح، از برج عاج بیرون آمده و در ستاد اصلاح گری نشسته است.

مدیر حوزه های علمیه در وادی فناوری‌های نوین، از «شکل‌گیری شورای سیاست‌گذاری فناوری‌های هوشمند و هوش مصنوعی» و حرکت حوزه در «علوم شناختی و فناوری‌های پیشرفته» سخن گفتند؛ فقاهتی که از موسیقی علم زمانه نمی‌هراسد و در حصارهای قدیم زندانی نمی‌ماند؛ همان اندیشه که امام خمینی (ره) به حوزه آموخت: «نواندیشی در متنِ سنت».

و همین شد که «دفتر فقه معاصر»، «دفتر فلسفه‌های مضاف و نظامات اجتماعی» و «مرکز تخصصی دین و فضای مجازی» بنیان شدند تا پاسخ زمانه از بطن حوزه برآید، نه از غیر آن. و از بارزترین کارها، «مرکز اسناد حوزه علمیه» است؛ جایی که حدود یک میلیون و پانصد هزار سند از گذشته یکصدساله حوزه قم گردآوری شده و از میان، نیمی از آن، اسناد مکتوب و مستند، حوزه تراز، هویتی خویش را در گنجینه خویش می‌جوید تا معلوم شود از کجا آمده و به کجا خواهد رفت.

ده گانه‌های سال؛ نبض حوزه تراز

در میانه این سخن، محورهای سال تحصیلی بر پایه هویت حوزه ترسیم شد؛ سه محور «دعوت به سوی خدا»، «بصیرت و آگاهی دینی» و «تداوم مسیر تاریخی» از پیامبر تا ولایت فقیه. این سه‌گانه، همان زمین سخن امام (ره) است که حوزه را مهد علم و بصیرت و عبودیت می‌دانست و همان تعریف رهبر معظم انقلاب از «حوزه تراز» است؛ حوزه‌ای که هم علم نافع دارد، هم دین عملی و زیسته را به میان امت می‌برد، هم در جان نظام اسلامی است و هم بر فراز مسیر تمدن‌سازی گام می‌نهد.

از این منظر، محورهای سال را در ده گانه‌ای باید جست که عبارتند از: جبران عقب‌ماندگی‌های علمی، آمادگی در برابر تهدیدها، پاسداشت حماسه دفاع مقدس، تقویت ولایت فقیه و مرجعیت، جهاد تبیین و جایگاه «قرارگاه بلاغ مبین»، تبلور قدرت علمی و فقهی و بهره‌بردن از فناوری‌های نوین.

این ده گانه، آینه تمام‌نمای تعریف ولی‌امر از حکمرانی علمی دین است؛ جایی که واژه «تمدن» از شعار، به ساختار و «ساخته‌های» عینی حوزه پیوند می‌خورد.

سخن پایانی این حاشیه، بازگشت به همان «فیضیه» است؛ جایی که این بار نیز، درست مانند دوران پرشور نهضت، به کانون تجدید عهد بدل شد. عهدی برای تربیت فقیهانی که از یک‌سو در محضر مرجعیت، پاسدار آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت (ع) هستند و از سوی دیگر، با تسلط و جسارت، بر صفحه گشوده‌نشده «هوش مصنوعی» و «فقه معاصر» قلم می‌زنند.

این «وفاق میان سنت و نوآوری» اگر با نگاهی عمیق و صادقانه در آن تأمل شود، حوزه را نه تنها از غبار فرسودگی زمان می‌رهاند، که آن را به معماری تمدن و سازنده جریان‌های زمانه بدل خواهد کرد. با توجه به روند صعودی ورود استعدادهای جدید از سال ۱۴۰۲ تاکنون که نویدبخش رویش چهره‌های تازه‌نفس در آستان علم است، این وفاق مبارک، سرآغاز سالی پرثمر برای تعلیم و تربیت دینی خواهد بود. ان‌شاءالله تعالی.