محرم 1357 به روایت اسناد منتشر شد
خبرگزاری رسا ـ کتاب محرم 1357 به روایت اسناد از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، کتاب محرم به روایت اسناد 1357، به قلم منصور خلیلی از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی وارد بازار نشر شد.
این تحقیق با توجه به این پیشفرض نوشته شده که ماه محرم 57 و حوادث آن نقشی کلیدی و حیاتی در به شکست کشاندن رژیم پهلوی و پیروزی انقلاب بازی کرده است چنانکه حوادث روزهای نخستین این ماه در عمل هیمنه حکومت نظامیای را که رژیم برای بقای خود به آن امید داشت شکست و تظاهرات باشکوه روزهای تاسوعا و عاشورا و قطعنامه پایانی این دو تظاهرات آخرین میخی بود که بر تابوت رژیم کوبیده شد. زیرا در آن صراحتاً بر سرنگونی رژیم، تشکیل حکومت اسلامی و. . .تأکید شده بود. بعد از این حوادث شاه درصدد انتخاب یک دولت ائتلافی و خروج از کشور افتاد و خود بهتر از هر کسی میدانست که احتمال بازگشت مجدد او به کشور، چقدر ضعیف و حتی نامحتمل است.
این پژوهش سندی تلاش میکند اسناد مربوط به حوادث، درگیریها، تظاهرات، اعلامیه درمحرم 57 را ارائه کند. این اسناد از مجموعهی چند صد برگ سند که عمدتاً از آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی استخراج گردیده، انتخاب شدهاند. تلاش برای یافتن اسنادی در این باره از مراکز تخصصی دیگر تقریباً ناموفق بوده و مراجعه به آنها نتیجه خاصی در بر نداشت. اسناد استخراج شده از آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی نیز تفکیک و اسناد تکراری، غیرمربوط و... جدا و بقیه برای درج در پژوهش انتخاب شده است، با توجه به اینکه اکثر این اسناد گزارش مأموران ساواک از اشخاص و رویدادها بودند، بعضاً بسیار ناخوانا و بدخط بوده و همین امر دشواری خواندن و تصفیه و تفکیک اسناد را دوچندان میساخت.
تحقیق دارای دو بخش میباشد؛ بخش اول مدخل پژوهشی است که خود از سه فصل تشکیل شده است. در فصل اول که نگاهی اجمالی به عزاداری محرم درطول تاریخ و تأثیر آن بر تحولات سیاسی نام دارد، به بررسی سیر اجمالی برگزاری عزاداری سیدالشهدا از آغاز تا سال 1357 میپردازد و خود از دو قسمت تشکیل شده است؛ در قسمت اول به عزاداری برای امامحسین از آغاز تا شروع نهضت امامخمینی که درپی آن تأثیر واقعه عاشورا را بر نهضتهای شیعی چون توابین، مختار، زیدبن علی و پسرش یحیی، قیام نفس زکیه و... بهطور کاملاً اجمالی بررسی کرده و سپس به مخالفت خلفای اموی و خصوصاً عباسی با برگزاری عزاداری امامحسین و ویرانی مرقد ایشان توسط برخی از آنها اشاره شده است. در ادامه این قسمت به اوضاع شیعیان در دوران آلبویه، سلجوقیان و ایلخانان پرداخته و سپس اوضاع آنها پس از به قدرت رسیدن دولت شیعی صفویه به طور اجمالی بررسی میشود.
این تحقیق با توجه به این پیشفرض نوشته شده که ماه محرم 57 و حوادث آن نقشی کلیدی و حیاتی در به شکست کشاندن رژیم پهلوی و پیروزی انقلاب بازی کرده است چنانکه حوادث روزهای نخستین این ماه در عمل هیمنه حکومت نظامیای را که رژیم برای بقای خود به آن امید داشت شکست و تظاهرات باشکوه روزهای تاسوعا و عاشورا و قطعنامه پایانی این دو تظاهرات آخرین میخی بود که بر تابوت رژیم کوبیده شد. زیرا در آن صراحتاً بر سرنگونی رژیم، تشکیل حکومت اسلامی و. . .تأکید شده بود. بعد از این حوادث شاه درصدد انتخاب یک دولت ائتلافی و خروج از کشور افتاد و خود بهتر از هر کسی میدانست که احتمال بازگشت مجدد او به کشور، چقدر ضعیف و حتی نامحتمل است.
این پژوهش سندی تلاش میکند اسناد مربوط به حوادث، درگیریها، تظاهرات، اعلامیه درمحرم 57 را ارائه کند. این اسناد از مجموعهی چند صد برگ سند که عمدتاً از آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی استخراج گردیده، انتخاب شدهاند. تلاش برای یافتن اسنادی در این باره از مراکز تخصصی دیگر تقریباً ناموفق بوده و مراجعه به آنها نتیجه خاصی در بر نداشت. اسناد استخراج شده از آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی نیز تفکیک و اسناد تکراری، غیرمربوط و... جدا و بقیه برای درج در پژوهش انتخاب شده است، با توجه به اینکه اکثر این اسناد گزارش مأموران ساواک از اشخاص و رویدادها بودند، بعضاً بسیار ناخوانا و بدخط بوده و همین امر دشواری خواندن و تصفیه و تفکیک اسناد را دوچندان میساخت.
تحقیق دارای دو بخش میباشد؛ بخش اول مدخل پژوهشی است که خود از سه فصل تشکیل شده است. در فصل اول که نگاهی اجمالی به عزاداری محرم درطول تاریخ و تأثیر آن بر تحولات سیاسی نام دارد، به بررسی سیر اجمالی برگزاری عزاداری سیدالشهدا از آغاز تا سال 1357 میپردازد و خود از دو قسمت تشکیل شده است؛ در قسمت اول به عزاداری برای امامحسین از آغاز تا شروع نهضت امامخمینی که درپی آن تأثیر واقعه عاشورا را بر نهضتهای شیعی چون توابین، مختار، زیدبن علی و پسرش یحیی، قیام نفس زکیه و... بهطور کاملاً اجمالی بررسی کرده و سپس به مخالفت خلفای اموی و خصوصاً عباسی با برگزاری عزاداری امامحسین و ویرانی مرقد ایشان توسط برخی از آنها اشاره شده است. در ادامه این قسمت به اوضاع شیعیان در دوران آلبویه، سلجوقیان و ایلخانان پرداخته و سپس اوضاع آنها پس از به قدرت رسیدن دولت شیعی صفویه به طور اجمالی بررسی میشود.
در ادامه اشاراتی نیز به استفاده انقلابیون عصر مشروطه از ماه محرم و نقش اجتماعات عزاداران این ماه در پیروزی این انقلاب شده است. پس از آن به مخالفت رضا شاه با برگزاری عزاداری امامحسین و ممنوع شدن آن در نیمه دوم حکومت وی پرداخته میشود.
در قسمت دوم این فصل به بررسی و تأثیر قیام امامحسین بر نهضت امامخمینی خصوصاً قیام پانزده خرداد ـ که در دهه دوم محرم سال 1382ق رخ داد ـ پرداخته شده و نقش هیئتهای عزاداری امامحسین در بهوجود آمدن قیام پانزده خرداد، بهخصوص در سطح بازار تهران و شهر ورامین، مورد اشاره قرار میگیرد. در فصل دوم به بررسی روزانه تحولات، درگیریها و اتفاقات ماه محرم 1357 از ابتدا تا انتها بهخصوص دو تظاهرات تعیینکننده روزهای تاسوعا و عاشورا در سرتاسر کشور پرداخته و سعی شده با ارائه جزئیات برای خوانندگان، اهمیت حوادث این ماه در سرنگونی رژیم و پیروزی انقلاب ترسیم شود. از آنجایی که روز اربعین را باید بهطور طبیعی دنباله حوادث ماه محرم محسوب نمود در انتهای فصل، به تظاهرات این روز در تهران و دیگر نقاط کشور پرداخته شده است.
در فصل سوم که فصل پایانی بخش اول این پژوهش محسوب میگـردد، به پیامدهای ماه محرم در حوادث انقلاب پرداخته و تأثیر آن را در حوادثی چون شکست دولت نظامی ارتشبد ازهاری، فرار شاه از ایران، قطع امید حامیان خارجی رژیم از آن و سرانجام بازگشت امام و پیروزی انقلاب اسلامی بررسی شده است.
بخش دوم این تحقیق بخش اسنادی است که در آن منتخبی از اسناد محرم و اربعین 1357 شامل اعلامیههای امامخمینی درباره این ماه و حوادث آن، تعدادی اعلامیه از اشخاص و جماعتی دیگر، گزارشهای ساواک از تظاهرات مردم و... آورده شده است. در پایان پژوهش نیز تعدادی عکس و ضمایم دیگر درج شده است.
ارسال نظرات